TET సైకాలజీ విషమయోజనం, కుంటనం, సంఘర్షణలు Short Notes and Practice Test

TET (టీచర్స్ ఎలిజిబిలిటీ టెస్ట్) సైకాలజీ విభాగంలో విషమయోజనం, కుంటనం, సంఘర్షణలు అత్యంత కీలకమైన అంశాలు. పరీక్షలలో వీటిపై నేరుగా నిర్వచనాల కంటే అప్లికేషన్ (సన్నివేశ ఆధారిత) ప్రశ్నలు ఎక్కువగా అడుగుతారు.

తెలుగు అకాడమీ పాఠ్యపుస్తకాల ప్రమాణాల ప్రకారం సమగ్ర నోట్స్ క్రింద ఇవ్వబడింది.

1. విషమయోజనం (Maladjustment)

మనిషి తన నిత్య జీవితంలో ఎదురయ్యే సమస్యలు, అవసరాలు మరియు పరిసరాల డిమాండ్లకు అనుగుణంగా సరైన సమతుల్యత సాధించలేకపోవడాన్ని విషమయోజనం (సర్దుబాటు రాహిత్యం) అంటారు.

• సర్దుబాటు (Adjustment): వ్యక్తి అవసరాలు, సమాజ నియమాల మధ్య సామరస్యం ఉండటం.
• విషమయోజనం (Maladjustment): వ్యక్తి ఆలోచనలు, ప్రవర్తన సమాజ ఆమోదానికి విరుద్ధంగా ఉండటం లేదా నిరంతర ఆందోళనతో జీవించడం.

విషమయోజనానికి దారితీసే కారణాలు

1. వ్యక్తిగత / శారీరక కారణాలు: దీర్ఘకాలిక వ్యాధులు, శారీరక లోపాలు, అల్ప బుద్ధిమాంద్యత, న్యూనతా భావం (Inferiority Complex).
2. కుటుంబ పరిస్థితులు: తల్లిదండ్రుల నిరాదరణ, అతి గారాబం, విరిగిన కుటుంబాలు (బ్రోకెన్ హోమ్స్), తల్లిదండ్రుల మధ్య కలహాలు.
3. పాఠశాల వాతావరణం: కఠినమైన క్రమశిక్షణ, ఉపాధ్యాయుల పక్షపాత వైఖరి, తోటి విద్యార్థుల వేధింపులు (Bullying), పరీక్షల భయం.
4. మానసిక ఒత్తిళ్లు: నిరంతర కుంటనం, పరిష్కారం కాని అంతర్గత సంఘర్షణలు.

విషమయోజన లక్షణాలు (లక్షణాలు - ప్రవర్తన)

• గోళ్ళు కొరకడం, బొటనవేలు చీకడం, తల బాదుకోవడం.
• పాఠశాల నుంచి పారిపోవడం (Truancy), అబద్ధాలు చెప్పడం, దొంగతనాలు చేయడం.
• అతి పిరికితనం, ఒంటరితనం కోరుకోవడం, అకారణ కోపం లేదా తీవ్ర దూకుడు స్వభావం.

2. కుంటనం / నైరాశ్యం (Frustration)

వ్యక్తి ఒక లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి లేదా ఒక అవసరాన్ని తీర్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు అనుకోని ఆటంకాలు లేదా అడ్డంకులు ఎదురై, ఆ లక్ష్యం నెరవేరనప్పుడు కలిగే అసహనం, బాధ లేదా నిరాశా భావననే కుంటనం అంటారు.

"ఒక వ్యక్తి ప్రేరణాత్మక ప్రవర్తనకు అవరోధం కలిగినప్పుడు ఏర్పడే అసహ్యకరమైన భావోద్వేగ స్థితే కుంటనం." — గుడ్‌ఎనఫ్ (Goodenough)

కుంటనానికి కారణాలు

కారణం	వివరణ	TET ఉదాహరణ
భౌతిక / బాహ్య ఆటంకాలు (Environmental Barriers)	సమాజం, ప్రకృతి లేదా బాహ్య పరిస్థితుల వల్ల కలిగే అడ్డంకులు.	పరీక్షకు వెళ్లే సమయంలో ట్రాఫిక్ జామ్ కావడం, భారీ వర్షం వల్ల ఇంటర్వ్యూ రద్దవడం, పేదరికం వల్ల ఉన్నత చదువు చదవలేకపోవడం.
వ్యక్తిగత / అంతర్గత ఆటంకాలు (Personal Barriers)	వ్యక్తి శారీరక, మానసిక పరిమితులు లేదా సామర్థ్య లోపాలు.	తగినంత ఎత్తు లేకపోవడం వల్ల పోలీస్ కానిస్టేబుల్ ఉద్యోగానికి ఎంపిక కాకపోవడం; గాత్రం సరిగా లేక గాయకుడు కాలేకపోవడం.
అధిక ఆకాంక్షా స్థాయి (High Level of Aspiration)	స్వంత సామర్థ్యానికి మించిన పెద్ద లక్ష్యాలను నిర్దేశించుకోవడం.	రోజుకు 2 గంటలు కూడా చదవని విద్యార్థి గ్రూప్-1 టాప్ ర్యాంక్ సాధించాలనుకుని విఫలమై బాధపడటం.

కుంటనానికి వ్యక్తుల ప్రతిచర్యలు (Reactions)

1. ప్రత్యక్ష ప్రతిచర్య (దూకుడు / Aggression): ఆటంకం కలిగించిన వ్యక్తి లేదా వస్తువుపై కోపాన్ని ప్రదర్శించడం. (ఉదా: పెన్ రాయకపోతే విసిరికొట్టడం; ఫెయిల్ అయితే పేపర్లను చింపేయడం).
2. స్థానభ్రంశం (Displaced Aggression): కోపాన్ని అసలు కారణంపై చూపించలేక బలహీనులపై చూపడం (ఉదా: ఆఫీసులో బాస్ తిడితే ఇంట్లో భార్యాపిల్లలపై కోపం చూపడం).
3. ఉపసంహరణ / వైదొలగడం (Withdrawal / Apathy): ఇక నావల్ల కాదు అని ప్రయత్నాన్ని పూర్తిగా విరమించుకోవడం.
4. రక్షక తంత్రాల వినియోగం: కుంటనం నుంచి ఉపశమనం పొందడానికి దమనం, హేతుకీకరణ వంటి రక్షక తంత్రాలను ఆశ్రయించడం.

3. సంఘర్షణలు (Conflicts)

వ్యక్తి ఒకే సమయంలో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పరస్పర విరుద్ధమైన కోరికలు, లక్ష్యాలు లేదా ప్రేరణలను ఎదుర్కొన్నప్పుడు—దేనిని ఎంచుకోవాలో తేల్చుకోలేని అనిశ్చిత మానసిక స్థితిని సంఘర్షణ అంటారు.

• సంఘర్షణలను శాస్త్రీయంగా వర్గీకరించిన మానసిక శాస్త్రవేత్త: కర్ట్ లెవిన్ (Kurt Lewin).
• ఇతను సంఘర్షణలను నాలుగు రకాలుగా వర్గీకరించారు.

కర్ట్ లెవిన్ సంఘర్షణల వర్గీకరణ

1. ఉపగమ - ఉపగమ సంఘర్షణ (+ +)
2. పరిహార - పరిహార సంఘర్షణ (- -)
3. ఉపగమ - పరిహార సంఘర్షణ (+ -)
4. ద్వి ఉపగమ - పరిహార సంఘర్షణ [(+ -) vs (+ -)]

1. ఉపగమ - ఉపగమ సంఘర్షణ (Approach - Approach Conflict: + +)

• స్వభావం: వ్యక్తి ముందు రెండు ఆకర్షణీయమైన, ఇష్టమైన లక్ష్యాలు ఉంటాయి. రెండూ కావాలనుకుంటాడు, కానీ ఒకేదాన్ని ఎంచుకోవాల్సిన పరిస్థితి.
• తీవ్రత: ఇది అతి తక్కువ మానసిక ఒత్తిడిని కలిగించే సులువైన సంఘర్షణ.
• ఉదాహరణలు:
  • ఒక అభ్యర్థికి ఒకేసారి DSC స్కూల్ అసిస్టెంట్ మరియు గ్రూప్-2 రెండు ఉద్యోగాలు రావడం.
  • ఒకే సమయానికి టీవీలో రెండు ఇష్టమైన క్రికెట్ మ్యాచ్‌లు ప్రత్యక్ష ప్రసారం కావడం.
  • పెళ్లికి ఒకేసారి రెండు అందమైన పట్టుచీరలు నచ్చి, ఒకటే కొనుక్కోవాల్సి రావడం.

2. పరిహార - పరిహార సంఘర్షణ (Avoidance - Avoidance Conflict: - -)

• స్వభావం: వ్యక్తి ముందు రెండు అయిష్టమైన, బాధాకరమైన లక్ష్యాలు ఉంటాయి. రెండూ ఇష్టం ఉండదు, కానీ తప్పనిసరిగా ఒకదాన్ని ఎంచుకోవాల్సిందే.
• తీవ్రత: "ముందు నుయ్యి - వెనుక గొయ్యి" లాంటి అత్యంత తీవ్రమైన మానసిక వేదనను కలిగించే స్థితి.
• ఉదాహరణలు:
  • విద్యార్థికి హోంవర్క్ చేయడం ఇష్టం లేదు, అలాగని హోంవర్క్ చేయకపోతే ఉపాధ్యాయుడి శిక్ష అనుభవించడమూ ఇష్టం లేదు.
  • రోగికి చేదు మందు తాగడం ఇష్టం లేదు, వ్యాధి ముదిరి ఆపరేషన్ చేయించుకోవడమూ ఇష్టం లేదు.
  • నచ్చని వ్యక్తితో పెళ్లి చేసుకోవడం ఇష్టం లేదు, అలాగని ఇంట్లో వాళ్లను ఎదిరించి సమాజం నిందలు భరించడమూ ఇష్టం లేదు.

3. ఉపగమ - పరిహార సంఘర్షణ (Approach - Avoidance Conflict: + -)

• స్వభావం: ఇక్కడ లక్ష్యం ఒక్కటే ఉంటుంది. ఆ ఒక్క లక్ష్యంలోనే ఒక ఆకర్షణీయమైన అంశం (+), మరొక అయిష్టమైన అంశం (-) కలిసి ఉంటాయి.
• తీవ్రత: కోరిక మరియు భయం ఒకే వస్తువు/లక్ష్యం చుట్టూ తిరుగుతాయి.
• ఉదాహరణలు:
  • స్వీట్లు తినాలని ఉంది (+), కానీ తింటే డయాబెటిస్ పెరుగుతుందనే భయం (-).
  • విమాన ప్రయాణం చేయాలని మోజు (+), కానీ విమాన ప్రమాదం జరుగుతుందేమోననే భయం (-).
  • ప్రేమించిన వ్యక్తిని పెళ్లి చేసుకోవాలని ఉంది (+), కానీ అంతస్తుల తేడా వల్ల భవిష్యత్తులో ఇబ్బందులు వస్తాయేమోననే భయం (-).

4. ద్వి ఉపగమ - పరిహార సంఘర్షణ (Double Approach - Avoidance Conflict: [+ -] vs [+ -])

• స్వభావం: వ్యక్తి ముందు రెండు వేర్వేరు లక్ష్యాలు ఉంటాయి. ఈ రెండు లక్ష్యాలలోనూ అనుకూల (ఇష్టమైన) మరియు ప్రతికూల (అయిష్టమైన) అంశాలు రెండూ ఉంటాయి.
• ఉదాహరణలు:
• ఎంపిక 1: సొంతూరిలో తక్కువ జీతం ఉండే ఉద్యోగం (కుటుంబంతో ఉండొచ్చు +, కానీ జీతం తక్కువ -).
• ఎంపిక 2: సుదూర మెట్రో నగరంలో భారీ జీతం ఉండే ఉద్యోగం (జీతం ఎక్కువ +, కానీ ఒంటరితనం, కుటుంబానికి దూరం -).
• పాత మోడల్ తక్కువ ధర బైక్ కొనడం vs సరికొత్త మోడల్ ఎక్కువ ఈఎంఐ భారం ఉండే బైక్ కొనడం.

Practice Test 

https://guruvu.co.in/tet/conflict_frustration_maladjustment.php

TET పరీక్ష దృక్కోణం – కీలకమైన ప్రశ్న పాయింట్లు

కాన్సెప్ట్	కీవర్డ్ / గుర్తుంచుకోవాల్సిన ట్రిక్
కుంటనం (Frustration)	లక్ష్య సాధనలో ఆటంకం / అడ్డంకి (Obstacle) వచ్చినప్పుడు ఏర్పడుతుంది.
సంఘర్షణ (Conflict)	నిర్ణయం తీసుకోలేని అనిశ్చితి (Indecision / Dilemma) వల్ల ఏర్పడుతుంది.
కర్ట్ లెవిన్	సంఘర్షణలను టోపోలాజికల్ సైకాలజీ (ఫీల్డ్ థియరీ) ఆధారంగా వివరించాడు.
ఉపగమ - ఉపగమ	+ + (రెండు పాజిటివ్ లక్ష్యాలు)
పరిహార - పరిహార	- - (రెండు నెగెటివ్ లక్ష్యాలు - ముందు నుయ్యి వెనుక గొయ్యి)
ఉపగమ - పరిహార	+ - (ఒకే లక్ష్యంలో లాభం, నష్టం రెండూ ఉండటం)
రక్షక తంత్రాలు	కుంటనం, సంఘర్షణల ద్వారా వచ్చే విషమయోజనం, ఆందోళన నుండి అహం (Ego)ను రక్షించుకోవడానికి వాడే అచేతన పద్ధతులు.