TET DSC Psychology Motivation ప్రేరణ Short Notes and Practice Test

టీచర్ ఎలిజిబిలిటీ టెస్ట్ (TET) - సైకాలజీ (శిశు వికాసం & పెడగాజి)

 ప్రేరణ (Motivation)

1. ప్రేరణ - వ్యుత్పత్తి & అర్థం

 * పద వ్యుత్పత్తి: ప్రేరణను ఆంగ్లంలో "Motivation" అంటారు. ఇది ‘Movere’ అనే లాటిన్ పదం నుండి వచ్చింది. ‘Movere’ అంటే "కదలడం" (To move / to stir up) అని అర్థం.

 * అర్థం: వ్యక్తిని ఒక నిర్దిష్ట లక్ష్యం వైపు నడిపించే లేదా క్రియాశీలం చేసే అంతర్గత/బాహ్య శక్తిని ప్రేరణ అంటారు.

2. ప్రముఖ మనోవైజ్ఞానిక వేత్తల నిర్వచనాలు (TET పరీక్షలకు చాలా ముఖ్యం)

 * బి.ఎఫ్. స్కిన్నర్ (B.F. Skinner): "అభ్యసనానికి రాజమార్గం ప్రేరణ" (Motivation is the superhighway to learning).

 * గుడ్ (C.V. Good): "కార్యాన్ని ప్రారంభించడానికి, కొనసాగించడానికి, సరైన దిశలో నియంత్రించడానికి తోడ్పడే ప్రక్రియే ప్రేరణ."

 * బెర్నార్డ్ (Bernard): "నిర్దిష్ట లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి అవసరమైన శక్తిని ఉత్పన్నం చేయడమే ప్రేరణ."

 * థామ్సన్ (Thompson): "అభ్యసనకు అత్యంత ఆవశ్యకమైన కారకం ప్రేరణ."

3. ప్రేరణ చక్రం (Motivational Cycle)

ప్రేరణ అనేది నిరంతరం తిరిగే ఒక చక్రంలాంటిది. దీనిలో ప్రధానంగా 4 దశలు ఉంటాయి:

 * అవసరం (Need): శరీరంలో లేదా మనస్సులో ఏర్పడే లోటు లేదా అసమతుల్యత (ఉదా: ఆకలి).

 * చోదకం (Drive): అవసరం వల్ల ఏర్పడే అంతర్గత ఉద్రిక్తత లేదా ఒత్తిడి (ఉదా: ఆహారం కోసం తపన).

 * లక్ష్యోద్దేశ్య ప్రవర్తన (Goal-Directed Behavior): ఆ ఉద్రిక్తతను తగ్గించుకోవడానికి వ్యక్తి చేసే చర్యలు (ఉదా: ఆహారం వెతకడం).

 * లక్ష్య సాధన / ప్రోత్సాహకం (Goal Attainment / Incentive): లక్ష్యాన్ని చేరుకుని ఉపశమనం పొందడం (ఉదా: ఆహారం తినడం, ఆకలి తీరడం).

4. ప్రేరణ రకాలు (Types of Motivation)

ఎ. అంతర్గత ప్రేరణ (Intrinsic Motivation / సహజ ప్రేరణ):

 * వ్యక్తి బయటి వ్యక్తుల ఒత్తిడి లేదా బహుమతుల ఆశ లేకుండా, తన స్వంత ఆనందం, సంతృప్తి, జిజ్ఞాస కోసం పని చేయడం.

 * లక్షణాలు: శాశ్వతమైనది, అత్యుత్తమమైనది, దీర్ఘకాలిక ఫలితాలను ఇస్తుంది.

 * ఉదాహరణలు:

   * ఆనందం కోసం బొమ్మలు గీయడం / పుస్తకాలు చదవడం.

   * ఒక సమస్యను పరిష్కరించడంలో లభించే ఆత్మసంతృప్తి.

బి. బాహ్య ప్రేరణ (Extrinsic Motivation / కృత్రిమ ప్రేరణ):

 * బయటి బహుమతులు, ప్రశంసలు, మార్కులు, ర్యాంకులు లేదా దండన తప్పించుకోవడం కోసం పని చేయడం.

 * లక్షణాలు: తాత్కాలికమైనది, ప్రేరకం ఉన్నంతవరకే పనిచేస్తుంది.

 * ఉదాహరణలు:

   * టీచర్ మెచ్చుకోవాలని హోంవర్క్ చేయడం.

   * తండ్రి సైకిల్ కొనిస్తాడని మొదటి ర్యాంకు సాధించడం.

5. ప్రేరణ సిద్ధాంతాలు (Theories of Motivation)

1. అబ్రహం మాస్లో - అవసరాల అనుక్రమణికా సిద్ధాంతం (Maslow's Hierarchy of Needs)

మాస్లో మానవుని అవసరాలను 5 స్థాయిలుగా (పిరమిడ్ ఆకారంలో) వర్గీకరించారు:

 * క్రింది స్థాయి అవసరాలు (Deficiency / Basic Needs):

   * శారీరక అవసరాలు (Physiological Needs): గాలి, నీరు, ఆహారం, నిద్ర, విశ్రాంతి (ప్రాథమిక అవసరాలు).

   * భద్రతా అవసరాలు (Safety Needs): శారీరక, ఆర్థిక, మానసిక రక్షణ, నివాసం.

   * ప్రేమ - అనుబంధాల అవసరాలు (Belongingness & Love Needs): కుటుంబం, స్నేహం, సమాజంలో గుర్తింపు.

   * ఆత్మగౌరవ అవసరాలు (Self-Esteem Needs): హోదా, గౌరవం, ఆత్మవిశ్వాసం, ప్రశంస.

 * అత్యున్నత స్థాయి అవసరం (Growth / Being Needs):

   5. ఆత్మ సాక్షాత్కారం / స్వీయ వాస్తవికత (Self-Actualization): 

తనలోని పూర్తి సామర్థ్యాన్ని గుర్తించి అత్యున్నత స్థాయికి చేరడం (ఉదా: గాంధీజీ, అబ్దుల్ కలాం).

2. డేవిడ్ మెక్‌క్లీలాండ్ - సాధనా ప్రేరణ సిద్ధాంతం (Achievement Motivation Theory)

మెక్‌క్లీలాండ్ ప్రకారం ప్రతి వ్యక్తిలో 3 రకాల అవసరాలు ఉంటాయి:

 * Need for Achievement (nAch) - సాధనా అవసరం: సవాళ్లను ఎదుర్కొని విజయం సాధించాలనే తపన.

 * Need for Affiliation (nAff) - అనుబంధ అవసరం: ఇతరులతో మంచి స్నేహపూర్వక సంబంధాలు కొనసాగించాలనే కోరిక.

 * Need for Power (nPower) - అధికార అవసరం: ఇతరులపై ఆధిపత్యం లేదా నాయకత్వం వహించాలనే కోరిక.

6. తరగతి గదిలో ప్రేరణను పెంపొందించే పద్ధతులు

 * ప్రశంస - నింద (Praise & Blame):

   * ఎలిజబెత్ హర్లాక్ (Elizabeth Hurlock) పరిశోధన ప్రకారం: "నింద కంటే ప్రశంస విద్యార్థులపై ఎక్కువ సానుకూల ప్రభావం చూపుతుంది."

 * పురస్కారాలు - దండనలు (Rewards & Punishments):

   * పురస్కారం బాహ్య ప్రేరణగా పనిచేస్తుంది; అయితే విద్యార్థిని క్రమంగా అంతర్గత ప్రేరణ వైపు మళ్లించాలి.

 * ఫలితాల జ్ఞానం (Knowledge of Results / Feedback):

   * విద్యార్థికి తన పని ఫలితం వెంటనే తెలిస్తే అభ్యసన వేగం మరియు ప్రేరణ పెరుగుతాయి.

 * ఆకాంక్షా స్థాయి (Level of Aspiration):

   * విద్యార్థి తన సామర్థ్యానికి తగినట్లుగా వాస్తవిక లక్ష్యాలను ఎంచుకునేలా ఉపాధ్యాయుడు మార్గదర్శనం చేయాలి.

 * పోటీ - సహకారం (Competition & Cooperation):

   * వ్యక్తిగత పోటీ కంటే సహకార అభ్యసనం (Cooperative learning) ఆరోగ్యకరమైన ప్రేరణను ఇస్తుంది.

7. TET ముఖ్యమైన రివిజన్ పాయింట్స్ (Quick Revision Bits)

 * "Movere" అనగా — కదలడం.

 * అభ్యసనానికి రాజమార్గం — ప్రేరణ (స్కిన్నర్).

 * ప్రాథమిక / శారీరక అవసరాలు — క్రింది స్థాయి అవసరాలు.

 * ఆత్మ సాక్షాత్కారం (Self-Actualization) — అత్యున్నత స్థాయి అవసరం.

 * బాహ్య ప్రేరణ కంటే అంతర్గత ప్రేరణ అభ్యసనంలో ఎక్కువ కాలం నిలుస్తుంది.

 * విద్యార్థి తప్పు చేసినప్పుడు అవమానించకుండా, మంచి ప్రవర్తనను ప్రశంసించడం ఉత్తమ బోధనా పద్ధతి.

Test