TET DES Psychology పియాజే - సంజ్ఞానాత్మక వికాస సిద్ధాంతం (Cognitive Development Theory) Short Notes and Practice Test

 (toc) Main Topics

పియాజే - సంజ్ఞానాత్మక వికాస సిద్ధాంతం (Cognitive Development Theory)

 ముఖ్యమైన నోట్స్:

1. పరిచయం & ప్రాథమిక అంశాలు

 * శాస్త్రవేత్త: జీన్ పియాజే (Jean Piaget) – స్విట్జర్లాండ్ దేశానికి చెందిన ప్రాణిశాస్త్రవేత్త / మానసిక శాస్త్రవేత్త.

 * బిరుదు/విభాగం: ఈయనను జన్యు మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర పితామహుడు (Genetic Epistemologist) అని పిలుస్తారు.

 * కీలక వ్యాఖ్య: "పిల్లలు తమ జ్ఞానాన్ని తామే నిర్మించుకునే చిన్న సైంటిస్టులు (Active Scientists)."

2. ముఖ్యమైన భావనలు (Key Terms for TET)

భావన (Concept) - వివరణ 

1. స్కీమాటా (Schemata) 

మెదడులో సమాచారాన్ని వర్గీకరించి భద్రపరిచే జ్ఞాన నిర్మాణాలు లేదా మానసిక నిర్మాణాలు. 

2. ఆత్మసాత్కీకరణం / సామీకరణం (Assimilation) 

కొత్త అనుభవాన్ని లేదా సమాచారాన్ని ఇప్పటికే ఉన్న పాత స్కీమాటాకు ఉదాహరణగా జోడించడం. (ఉదా: 4 కాళ్ళు ఉన్న జంతువును చూసి "మేక" అనుకోవడం). 

3..అనుగుణ్యత / సవరణ (Accommodation) 

పాత స్కీమాటా కొత్త సమాచారానికి సరిపోనప్పుడు, పాత స్కీమాటాను మార్చడం లేదా కొత్త స్కీమాటాను ఏర్పరచుకోవడం. (ఉదా: కుక్కకు, మేకకు తేడా గుర్తించడం). |

4. సమతుల్యత (Equilibration)  సామీకరణం మరియు అనుగుణ్యతల మధ్య సమతుల్యత సాధించే మానసిక ప్రక్రియ. 

 సంజ్ఞానాత్మక వికాస దశలు (4 Stages)

1. ఇంద్రియ చాలక దశ 

(Sensory-Motor Stage: 0 – 2 సంవత్సరాలు)

 * శిశువు జ్ఞానేంద్రియాలు మరియు చాలక చర్యల ద్వారా ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకుంటాడు.

 * ముఖ్య లక్షణం: వస్తు స్థిరత్వ భావన (Object Permanence) – వస్తువు కంటికి కనిపించకపోయినా అది ఉనికిలోనే ఉంటుందని గుర్తించడం (సుమారు 8-12 నెలల వయస్సులో ఏర్పడుతుంది).

 * అనుకరణ (Imitation) ద్వారా నేర్చుకోవడం ప్రారంభమవుతుంది.

2. పూర్వ ప్రచాలక దశ 

(Pre-Operational Stage: 2 – 7 సంవత్సరాలు)

దీనిని రెండు ఉప-దశలుగా విభజించారు:

 * పూర్వ భావనాత్మక దశ (2 - 4 సంవత్సరాలు)

 * అంతర్జ్ఞాన దశ (4 - 7 సంవత్సరాలు)

 * ముఖ్య లక్షణాలు:

   * అహం కేంద్రవాదం (Egocentrism): ప్రపంచాన్ని తన కోణం నుంచే చూడటం, ఇతరుల కోణాన్ని అర్థం చేసుకోలేకపోవడం.

   * సర్వాత్మవాదం (Animism): ప్రాణం లేని బొమ్మలు, వస్తువులకు ప్రాణం ఉందని నమ్మడం.

   * కేంద్రీకరణ (Centration): వస్తువులోని ఒకే ఒక్క గుణంపై మాత్రమే దృష్టి పెట్టడం.

   * విపర్యయాత్మక భావనా లోపం (Lack of Reversibility): ఆలోచనను వెనక్కి తిప్పలేకపోవడం (ఉదా: 2 + 3 = 5 అని తెలిసినా, 5 - 3 = 2 అని చెప్పలేకపోవడం).

3. మూర్త ప్రచాలక దశ 

(Concrete Operational Stage: 7 – 11 సంవత్సరాలు)

 * కంటికి కనిపించే (మూర్త) వస్తువుల ఆధారంగా తార్కికంగా ఆలోచించడం ప్రారంభిస్తారు.

 * ముఖ్య లక్షణాలు:

   * భద్రతా భావన (Conservation): పాత్ర ఆకారం మారినా ద్రవం లేదా పదార్థం పరిమాణం మారదని గుర్తించడం.

   * విపర్యయ ఆలోచన (Reversibility): ఆలోచనను వెనక్కి తిప్పి ప్రయోగాలు చేయగలగడం.

   * వర్గీకరణ (Classification) & శ్రేణీకరణ (Seriation): పోలికలు, తేడాల ఆధారంగా వర్గీకరించడం మరియు క్రమంలో అమర్చడం.

4. అమూర్త / నియత ప్రచాలక దశ (Formal Operational Stage: 11 సంవత్సరాలు పైబడ)

 * కంటికి కనిపించని (అమూర్త) విషయాలపై ఆలోచించే సామర్థ్యం వస్తుంది.

 * ముఖ్య లక్షణాలు:

   * పరికల్పనా నిగమనాత్మక వివేచనం (Hypothetico-Deductive Reasoning): సమస్యకు వివిధ పరిష్కారాలను ఊహించి, తార్కికంగా ఆలోచించి పరిష్కరించడం.

   * శాస్త్రీయ ఆలోచనా విధానం మరియు సమస్య పరిష్కార నైపుణ్యాలు పరాకాష్టకు చేరుకుంటాయి.

4. విద్యా విషయక ప్రాముఖ్యత (Educational Implications)

 * ఉపాధ్యాయుడు సహాయకుడిగా (Facilitator) మాత్రమే ఉండాలి.

 * చేసి నేర్చుకోవడం (Learning by Doing) కు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి.

 * పిల్లల వికాస దశకు తగినట్లుగా బోధనాంశాలను ఎంపిక చేయాలి (మూర్త విషయాల నుండి అమూర్త విషయాలకు).

పై అంశంపై ఉచిత ప్రాక్టీస్ టెస్ట్ రాయడం కోసమే ఈ క్రింద క్లిక్ చేయండి 

Test 1

(link) Write Test Now

Test 2

(link) Write Test Now