ఉపాధ్యాయ కేంద్రిత, విషయ కేంద్రిత, అభ్యాసక కేంద్రిత విధానాల సమగ్ర నోట్స్, Test

TET (ఉపాధ్యాయ అర్హత పరీక్ష) పెడగాజీ మరియు బోధనా పద్ధతుల విభాగం కోసం ఉపాధ్యాయ కేంద్రిత, విషయ కేంద్రిత, మరియు అభ్యాసక కేంద్రిత విధానాల సమగ్ర నోట్స్:

1. ఉపాధ్యాయ కేంద్రిత విధానం (Teacher-Centred Approach)

ఇది సాంప్రదాయక బోధనా పద్ధతి. తరగతి గది ప్రక్రియలన్నింటికీ ఉపాధ్యాయుడే మూలస్తంభం.

• కేంద్ర బిందువు: ఉపాధ్యాయుడు.
• పాత్రలు:
  • ఉపాధ్యాయుడు: క్రియాశీలకం (Active). సమాచార ప్రదాత (Transmitter of knowledge), అధికారిక నాయకుడు.
  • విద్యార్థి: నిష్క్రియాత్మక శ్రోత (Passive listener/receiver).
• లక్షణాలు:
  • సమాచారం ఒకే వైపు నుండి (ఉపాధ్యాయుని నుండి విద్యార్థికి) ప్రవహిస్తుంది.
  • కంఠస్థీకరణ (Rote learning), బట్టీ పట్టడానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత.
  • తరగతి గదిలో కఠినమైన క్రమశిక్షణ, నిశ్శబ్దం ఆశిస్తారు.
  • వ్యక్తిగత భేదాలకు (Individual differences) తావుండదు.
• ప్రధాన బోధనా పద్ధతులు: ఉపన్యాస పద్ధతి (Lecture Method), ఉపన్యాస-ప్రదర్శన పద్ధతి (Lecture-cum-Demonstration).
• పరిమితి: విద్యార్థిలో సృజనాత్మకత, ఆలోచనా శక్తి, సమస్య పరిష్కార నైపుణ్యాలు పెరగవు.

2. విషయ కేంద్రిత విధానం (Subject-Centred Approach)

ఈ విధానంలో బోధించాల్సిన పాఠ్యాంశం లేదా విషయానికే (Content / Syllabus) అత్యున్నత ప్రాధాన్యత ఉంటుంది.

• కేంద్ర బిందువు: పాఠ్యవిషయం, పాఠ్యపుస్తకం, సిలబస్.
• లక్ష్యం: నిర్దేశించిన సిలబస్‌ను నిర్ణీత సమయంలో పూర్తి చేయడం మరియు వార్షిక పరీక్షలలో మంచి మార్కులు సాధించడం.
• లక్షణాలు:
  • జ్ఞానాన్ని వివిధ సబ్జెక్టులుగా (గణితం, సైన్స్, సాంఘికశాస్త్రం) విభజించి, వాటి మధ్య సమన్వయం లేకుండా విడివిడిగా బోధిస్తారు.
  • విద్యార్థి అవసరాలు, ఆసక్తుల కంటే పాఠ్యప్రణాళిక (Curriculum) పూర్తి చేయడానికే ప్రాధాన్యం.
  • బోధన మొత్తం "పరీక్షా ఆధారితం" (Examination-oriented) గా సాగుతుంది.
• పరిమితి: విద్యార్థి సమగ్ర వికాసానికి (All-round development), జీవన నైపుణ్యాలకు ప్రాధాన్యత తక్కువ.

3. అభ్యాసక / శిశు కేంద్రిత విధానం (Learner / Child-Centred Approach)

ఆధునిక విద్యా మనోవిజ్ఞానశాస్త్రం, NCF-2005, NEP-2020 మరియు RTE-2009 బలంగా సిఫార్సు చేస్తున్న అభ్యసన విధానం ఇది.

• కేంద్ర బిందువు: అభ్యాసకుడు / విద్యార్థి (Child / Learner).
• పాత్రలు:
  • విద్యార్థి: క్రియాశీల జ్ఞాన నిర్మాణకర్త (Active Constructor of Knowledge).
  • ఉపాధ్యాయుడు: మార్గదర్శి, సులభతరం చేసే వ్యక్తి (Facilitator), స్నేహితుడు (Scaffolder).
• లక్షణాలు:
  • విద్యార్థి ఆసక్తులు, అవసరాలు, పూర్వానుభవాలు, సామర్థ్యాలకు అనుగుణంగా బోధన సాగుతుంది.
  • చేసి నేర్చుకోవడం (Learning by Doing): స్వీయ అనుభవాల ద్వారా భావనలను గ్రహిస్తారు.
  • వ్యక్తిగత భేదాలను గౌరవిస్తూ బహుళ-స్థాయి బోధన (Multi-level teaching) జరుగుతుంది.
  • ప్రజాస్వామ్యయుత తరగతి గది వాతావరణం, సహకార అభ్యసనం (Collaborative learning).
  • నిరంతర సమగ్ర మూల్యాంకనం (CCE) ద్వారా అభ్యసనాభివృద్ధిని పరిశీలిస్తారు.
• ప్రధాన బోధనా పద్ధతులు: కృత్యాధార పద్ధతి (Activity-Based), ప్రాజెక్ట్ పద్ధతి (Project Method), అన్వేషణ పద్ధతి (Heuristic), సమస్యా పరిష్కార పద్ధతి (Problem-Solving), ప్రయోగశాల పద్ధతి.

తులనాత్మక పరిశీలన (Comparative Table for Quick Revision)

అంశం	ఉపాధ్యాయ కేంద్రిత	విషయ కేంద్రిత	అభ్యాసక కేంద్రిత
కేంద్ర స్థానం	ఉపాధ్యాయుడు	పాఠ్యపుస్తకం / సిలబస్	విద్యార్థి / అభ్యాసకుడు
విద్యార్థి పాత్ర	నిష్క్రియాత్మక శ్రోత (Passive)	సమాచార గ్రహీత	క్రియాశీల జ్ఞానకర్త (Active)
ఉపాధ్యాయుని పాత్ర	సమాచార ప్రదాత, నియంత్రకుడు	పాఠ్యాంశ బోధకుడు	సులభతరం చేసే వ్యక్తి (Facilitator)
బోధనా తీరు	ఉపన్యాసం, బోధించడం	పుస్తక పఠనం, వివరణ	కృత్యాలు, చర్చలు, ప్రయోగాలు
అభ్యసన రకం	బట్టీ / కంఠస్థీకరణ	పరీక్షల కోసం గుర్తుంచుకోవడం	చేసి నేర్చుకోవడం (Learning by doing)
తరగతి వాతావరణం	నిరంకుశం / కఠిన నియంత్రణ	పుస్తక ఆధారితం	ప్రజాస్వామ్యయుతం, స్వేచ్ఛాయుతం
మూల్యాంకనం	వార్షిక / సంకలన మూల్యాంకనం	రాత పరీక్షలు, మార్కులు	నిర్మాణాత్మక, సమగ్ర మూల్యాంకనం (CCE)

TET పరీక్ష దృష్టికోణంలో ముఖ్యమైన బిట్స్ (Key Points):

1. జాన్ డ్యూయీ (John Dewey) ప్రతిపాదించిన 'ప్రగతిశీల విద్య' (Progressive Education) అభ్యాసక కేంద్రిత విధానానికి మూలస్తంభం.
2. NCF-2005 ప్రకారం ఉపాధ్యాయుని పాత్ర: సహాయకారి / ఫెసిలిటేటర్ (Facilitator).
3. శిశువు తన జ్ఞానాన్ని తానే స్వయంగా నిర్మించుకుంటాడని తెలిపే సిద్ధాంతం: నిర్మాణాత్మక వాదం (Constructivism - Piaget, Vygotsky).
4. ఉపన్యాస పద్ధతి ఏ విధానానికి చెందినది? — ఉపాధ్యాయ కేంద్రిత విధానం.
5. అభ్యాసక కేంద్రిత విధానంలో క్రమశిక్షణ ఎలా ఉంటుంది? — స్వీయ క్రమశిక్షణ (Self-discipline).

Practice Test 

https://guruvu.co.in/tet/centric_teaching_methods.php