బెంజమిన్ ఎస్. బ్లూమ్ వర్గీకరణ అభ్యాస పార్శ్వాలు Notes and Practice Test

బోధనాభ్యసన ప్రక్రియలో విద్యార్థి ప్రవర్తనలో ఆశించిన మార్పులను తీసుకురావడానికి డా. బెంజమిన్ ఎస్. బ్లూమ్ (Benjamin S. Bloom - 1956) మరియు అతని సహచరులు విద్యా లక్ష్యాలను మూడు ప్రధాన అభ్యాస పార్శ్వాలుగా (రంగాలుగా) వర్గీకరించారు. దీనిని విద్యాశాస్త్రంలో "3H భావన" (Head, Heart, Hand) అని పిలుస్తారు.

అభ్యాస రంగాల స్థూల అవలోకనం (3H Concept)

రంగం (Domain)	ప్రతిపాదకుడు	కేంద్ర బిందువు (Organ)	దేనికి సంబంధించినది
అభిజ్ఞా రంగం (Cognitive)	బెంజమిన్ బ్లూమ్ (1956)	Head (తల / మెదడు)	ఆలోచన, మేధోపరమైన సామర్థ్యాలు, జ్ఞానం
భావాత్మక రంగం (Affective)	డేవిడ్ క్రాత్‌హోల్ (1964)	Heart (హృదయం)	వైఖరులు, విలువలు, ఆసక్తులు, ఉద్వేగాలు
ప్రదర్శనాత్మక రంగం (Psychomotor)	ఆర్.హెచ్. డేవ్ (1970) / సింప్సన్ (1972)	Hand (చేతులు / శరీరం)	శారీరక చలనాలు, కండరాల సమన్వయం, నైపుణ్యాలు

1. అభిజ్ఞా రంగం (Cognitive Domain)

మేధస్సు, ఆలోచన మరియు సమస్య పరిష్కార ప్రక్రియలకు సంబంధించినది. ఇది సరళ స్థాయి నుండి సంక్లిష్ట స్థాయికి 6 సోపానాలుగా విభజించబడింది.

బ్లూమ్స్ వర్గీకరణ (1956 - నామవాచక రూపాలు):

1. జ్ఞానం (Knowledge): గతంలో నేర్చుకున్న సమాచారాన్ని యథాతథంగా గుర్తుకు తెచ్చుకోవడం (Recall), గుర్తించడం (Recognize).
   • ఉదాహరణ: సూత్రాలు, నిర్వచనాలు, చారిత్రక తేదీలను చెప్పడం.
2. అవగాహన (Comprehension): సమాచార అంతరార్థాన్ని గ్రహించడం. సొంత మాటల్లో వివరించడం, పోలికలు-భేదాలు చెప్పడం, ఉదాహరణలు ఇవ్వడం, అనువదించడం.
   • ఉదాహరణ: ద్యుతి చర్య, నిష్కాంతి చర్యల మధ్య భేదాలు రాయడం.
3. వినియోగం / అనువర్తనం (Application): నేర్చుకున్న సూత్రాలు, సిద్ధాంతాలను కొత్త/పరిచితం కాని పరిస్థితులలో ఉపయోగించడం.
   • ఉదాహరణ: జ్యామితి సూత్రాలను ఉపయోగించి నిత్యజీవిత సమస్యను సాధించడం.
4. విశ్లేషణ (Analysis): సమగ్ర సమాచారాన్ని అంతర్గత భాగాలుగా విభజించి, వాటి మధ్య గల పరస్పర సంబంధాలను గుర్తించడం.
   • ఉదాహరణ: ఒక సిద్ధాంతంలోని హేతువులను, సత్యాలను వేరుచేసి చూడటం.
5. సంశ్లేషణ (Synthesis): విడివిడి భాగాలను కలిపి ఒక నూతన రూపంగా లేదా సమగ్ర నిర్మాణంగా రూపొందించడం.
   • ఉదాహరణ: ఒక అంశంపై సొంతంగా వ్యాసం రాయడం, కొత్త ప్రాజెక్ట్ ప్రణాళికను తయారుచేయడం.
6. మూల్యాంకనం (Evaluation): కొన్ని అంతర్గత, బాహ్య ప్రమాణాల ఆధారంగా ఒక భావన, వస్తువు లేదా పద్ధతి యొక్క విలువను లేదా నాణ్యతను నిర్ధారించడం (1956 వర్గీకరణలో ఇది అత్యున్నత స్థాయి).

గమనిక (2001 ఆండర్సన్ & క్రాత్‌హోల్ సవరణ): 2001లో లోరిన్ ఆండర్సన్ మరియు క్రాత్‌హోల్ ఈ సోపానాలను క్రియారూపాలుగా మార్చారు: గుర్తుంచుకోవడం (Remembering) → అర్థం చేసుకోవడం (Understanding) → వర్తింపజేయడం (Applying) → విశ్లేషించడం (Analyzing) → మూల్యాంకనం చేయడం (Evaluating) → సృజించడం (Creating). నూతన వర్గీకరణ ప్రకారం అత్యున్నత స్థాయి సృజించడం (Creating).

2. భావాత్మక రంగం (Affective Domain)

వ్యక్తి అంతర్గత భావాలు, విలువలు, ఉద్వేగాలు, ఆసక్తులు మరియు వైఖరులకు సంబంధించినది. క్రాత్‌హోల్ దీనిని "అంతర్గతీకరణ" (Internalization) ఆధారంగా 5 స్థాయిలుగా వర్గీకరించారు.

1. గ్రహించడం / స్వీకరించడం (Receiving / Attending): ఉద్దీపనల పట్ల సుముఖత చూపడం, శ్రద్ధ వహించడం (అతి నిమ్న స్థాయి).
   • ఉదాహరణ: తరగతిలో ఉపాధ్యాయుడు చెప్పే పాఠాన్ని ఏకాగ్రతతో వినడం.
2. ప్రతిస్పందించడం (Responding): స్వీకరించిన అంశం పట్ల చురుగ్గా పాల్గొనడం, స్పందించడం లేదా విధేయత చూపడం.
   • ఉదాహరణ: అడిగిన ప్రశ్నలకు ఉత్సాహంగా జవాబులు చెప్పడం, చర్చల్లో పాల్గొనడం.
3. విలువకట్టడం (Valuing): ఒక వస్తువు, ఆలోచన లేదా ప్రవర్తనకు సమాజం లేదా వ్యక్తి ఇచ్చే ప్రాముఖ్యతను అంగీకరించడం, విశ్వసించడం.
   • ఉదాహరణ: పర్యావరణ పరిరక్షణ పట్ల నిబద్ధత కలిగి ఉండటం.
4. వ్యవస్థాపనం / సంవిధానం (Organization): వివిధ విలువల మధ్య పరస్పర సంబంధాలను గుర్తించి, వైరుధ్యాలను పరిష్కరించుకుంటూ వ్యక్తిగత విలువ వ్యవస్థను నిర్మించుకోవడం.
   • ఉదాహరణ: స్వేచ్ఛ, బాధ్యతల మధ్య సమతుల్యతను సాధించడం.
5. శీలస్థాపనం / లాక్షణీకరణ (Characterization by Value): విలువలు పూర్తిగా వ్యక్తి జీవన విధానంగా, ప్రవర్తనా నియమావళిగా మారడం (అత్యున్నత స్థాయి).
   • ఉదాహరణ: జీవితాంతం సత్యాన్నే ఆచరించే మహాత్మా గాంధీ జీవన విధానం.

3. ప్రదర్శనాత్మక / మానసిక చలనాత్మక రంగం (Performance / Psychomotor Domain)

నాడీ-కండరాల సమన్వయం (Neuromuscular coordination), శారీరక కదలికలు మరియు ప్రదర్శనాత్మక నైపుణ్యాలకు సంబంధించినది. TET సిలబస్‌లో విస్తృతంగా అడిగేది ఆర్.హెచ్. డేవ్ (R.H. Dave - 1970) వర్గీకరణ:

1. అనుకరణ (Imitation): ఇతరులు చేసే పనిని చూసి యథాతథంగా అనుసరించడం (నిమ్న స్థాయి).
   • ఉదాహరణ: ఉపాధ్యాయుడు ప్రయోగం చేస్తుంటే చూసి విద్యార్థి అలాగే చేయడానికి ప్రయత్నించడం.
2. హస్తలాఘవం (Manipulation): లిఖితపూర్వక లేదా మౌఖిక సూచనల ఆధారంగా సొంతంగా ఉపకరణాలను ఉపయోగించడం.
   • ఉదాహరణ: పుస్తకంలోని పటాన్ని చూసి సూక్ష్మదర్శినిని అమర్చడం.
3. సునిశితత్వం (Precision): దోషాలు లేకుండా, కచ్చితత్వంతో మరియు వేగంగా పనిని పూర్తిచేయడం.
   • ఉదాహరణ: ఇచ్చిన కొలతలకు ఏమాత్రం తేడా లేకుండా జ్యామితీయ పటాన్ని గీయడం.
4. ఉచ్ఛారణ / సమన్వయం (Articulation): వేర్వేరు నైపుణ్యాల మధ్య సామరస్య సమన్వయం సాధించడం, లయబద్ధత తీసుకురావడం.
   • ఉదాహరణ: కార్ డ్రైవింగ్‌లో ఒకేసారి గేర్, క్లచ్, బ్రేక్‌లను సమన్వయం చేసుకుంటూ నడపడం.
5. సహజీకరణం (Naturalization): ఆలోచించాల్సిన అవసరం లేకుండానే అత్యంత సహజంగా, అప్రయత్నంగా నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించడం (అత్యున్నత స్థాయి).
   • ఉదాహరణ: కీబోర్డు వైపు చూడకుండానే అత్యంత వేగంగా టైప్ చేయడం (Touch typing).

TET పరీక్షార్థులకు ప్రత్యేక చిట్కాలు (Quick Bit Pointers)

• అత్యున్నత స్థాయిలు:
  • అభిజ్ఞా రంగం: మూల్యాంకనం (1956) / సృజనాత్మకత (2001)
  • భావాత్మక రంగం: శీలస్థాపనం (Characterization)
  • మానసిక చలనాత్మక రంగం: సహజీకరణం (Naturalization)
• ప్రవర్తనా క్రియల గుర్తింపు:
  • గుర్తించుట, గుర్తుచేసుకొనుట → జ్ఞానం
  • వివరించుట, భేదాలు తెలుపుట → అవగాహన
  • కారణాలు విశ్లేషించుట → విశ్లేషణ
  • సొంతంగా ప్రణాళిక తయారుచేయుట → సంశ్లేషణ / సృజన
  • తప్పులు లేకుండా సరిగ్గా చేయుట → సునిశితత్వం

  
  

Practice Test 

https://guruvu.co.in/tet/bloom_domains.php