Psychology Perception ప్రత్యక్షం Test and Short Notes

టీచర్ ఎలిజిబిలిటీ టెస్ట్ (TET) సైకాలజీ (Child Development & Pedagogy) విభాగం కోసం "ప్రత్యక్షం (Perception)" అంశానికి సంబంధించిన సమగ్రమైన మరియు పరీక్షోపయోగమైన నోట్స్

ప్రత్యక్షం (Perception) – సమగ్ర నోట్స్

1. పరిచయం & భావన (Concept of Perception)

 * సంవేదన (Sensation): జ్ఞానేంద్రియాల (కన్ను, ముక్కు, చెవి, నాలుక, చర్మం) ద్వారా పరిసరాల నుంచి జ్ఞానాన్ని ప్రాథమికంగా గ్రహించడాన్ని ‘సంవేదన’ అంటారు. ఇది అర్థరహితమైనది.

 * ప్రత్యక్షం (Perception): సంవేదనకు అర్థాన్ని జోడించడమే ప్రత్యక్షం.

   

 * జ్ఞానేంద్రియాలు స్వీకరించిన సమాచారాన్ని మెదడు విశ్లేషించి, గత అనుభవాల ఆధారంగా ఒక నిర్దిష్ట అర్థాన్ని ఇవ్వడాన్ని ‘ప్రత్యక్షం’ అంటారు.

2. ప్రముఖుల నిర్వచనాలు (Definitions)

 * వుడ్‌వర్త్ (Woodworth): "సంవేదనలకు గత అనుభవాల ద్వారా అర్థాన్ని ఇవ్వడమే ప్రత్యక్షం."

 * బోరింగ్, లాంగ్‌ఫీల్డ్ & వెల్డ్ (Boring, Langfeld & Weld): "జ్ఞానేంద్రియాలు గ్రహించిన ఉద్దీపనల గురించి జ్ఞానాన్ని పొందడమే ప్రత్యక్షం."

 * రైబర్న్ (Ryburn): "సంవేదనల అర్థ వివరణే ప్రత్యక్షం."

3. ప్రత్యక్ష లక్షణాలు (Characteristics of Perception)

 * సార్థకత (Meaningfulness): ఇది సంవేదనకు ఒక స్పష్టమైన అర్థాన్ని ఇస్తుంది.

 * సమగ్రత (Integration): వస్తువును విడివిడి భాగాలుగా కాకుండా సమగ్ర రూపంలో చూస్తుంది (గెస్టాల్ట్ దృక్పథం).

 * ఎంపిక చేసుకునే స్వభావం (Selectivity): ఒకే సమయంలో అనేక ఉద్దీపనలు ఉన్నా, అవధానం (Attention) ఆధారంగా నిర్దిష్ట ఉద్దీపనను మాత్రమే గ్రహిస్తుంది.

 * గత అనుభవాలపై ఆధారపడటం: గత స్మృతులు, అనుభవాలు ప్రత్యక్షాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి.

4. గెస్టాల్ట్ ప్రత్యక్ష సూత్రాలు / నియమాలు (Gestalt Principles of Perceptual Organization)

జర్మన్ గెస్టాల్ట్ మనోవైజ్ఞానికులు (వర్ధిమర్, కోఫ్కా, కోహ్లర్) ప్రతిపాదించిన ప్రత్యక్ష నియమాలు:

 * సమీపతా నియమం (Law of Proximity):

   * ఒకదానికొకటి దగ్గరగా ఉన్న ఉద్దీపనలను వేర్వేరుగా కాకుండా ఒక సమూహంగా ప్రత్యక్షం చేసుకుంటాం.

   * ఉదాహరణ: దగ్గర దగ్గరగా ఉన్న చుక్కలను లేదా గీతలను ఒక జతగా/సమూహంగా చూడటం.

 * సారూప్యతా నియమం (Law of Similarity):

   * ఆకారం, రంగు, పరిమాణంలో ఒకేలా ఉండే ఉద్దీపనలను ఒక సమూహంగా గ్రహిస్తాం.

   * ఉదాహరణ: ఒక వరుసలో ఉన్న వృత్తాలు, త్రిభుజాలలో వృత్తాలన్నింటినీ ఒక గ్రూప్‌గా చూడటం.

 * సంపూర్ణతా నియమం / మూసివేత నియమం (Law of Closure):

   * అసంపూర్ణంగా లేదా తెరిచి ఉన్న ఆకారాలను మన మెదడు పూర్తి రూపంలో (సంపూర్ణంగా) గ్రహిస్తుంది.

   * ఉదాహరణ: ఖాళీలు ఉన్న వృత్తం లేదా త్రిభుజాన్ని పూర్తి వృత్తం/త్రిభుజంగా గుర్తించడం.

 * నిరంతరతా నియమం (Law of Continuity):

   * సరళరేఖలు లేదా నిరంతరంగా సాగే వక్రరేఖలను ఒకే దిశలో సాగే సమగ్ర రూపంగా గుర్తిస్తాం.

 * ఆకృతి - నేపథ్య సంబంధం (Figure-Ground Relationship):

   * ఏదైనా దృశ్యాన్ని చూసినప్పుడు ప్రధానమైన భాగాన్ని ‘ఆకృతి’ (Figure) గానూ, దాని వెనుక ఉన్న భాగాన్ని ‘నేపథ్యం’ (Ground) గానూ గుర్తిస్తాం.

   * ఉదాహరణ: నల్లబల్ల (నేపథ్యం) పై తెల్లటి చాక్‌పీస్ రాత (ఆకృతి).

 * ప్రాగ్నాంజ్ సూత్రం / మంచి రూప నియమం (Law of Pragnanz / Good Figure):

   * సంక్లిష్టమైన ఉద్దీపనలను సైతం సాధ్యమైనంత సరళమైన, క్రమబద్ధమైన రూపంలో గ్రహించే ధోరణి.

5. ప్రత్యక్ష స్థిరత్వం (Perceptual Constancy)

పరిస్థితులు మారినప్పటికీ వస్తువు యొక్క లక్షణాలను మారకుండా స్థిరంగా గ్రహించడాన్ని ‘ప్రత్యక్ష స్థిరత్వం’ అంటారు.

 * పరిమాణ స్థిరత్వం (Size Constancy): విమానం ఆకాశంలో చిన్న చుక్కలా కనిపించినా, అది పెద్దదని గ్రహించడం.

 * ఆకార స్థిరత్వం (Shape Constancy): తలుపు తెరిచినా లేదా మూసినా దాని అసలు దీర్ఘచతురస్రాకారాన్ని స్థిరంగా గుర్తించడం.

 * రంగు/కాంతి స్థిరత్వం (Color/Brightness Constancy): తక్కువ వెలుతురులో లేదా నీడలో ఉన్నా పాలు తెల్లగానే ఉంటాయని గుర్తించడం.

6. ప్రత్యక్ష దోషాలు (Errors in Perception) – TET ముఖ్యాంశం

A. విభ్రమం (Illusion - అపప్రత్యక్షం)

 * నిర్వచనం: ఉద్దీపన (వస్తువు) ఉన్నప్పటికీ దానిని తప్పుగా గ్రహించడాన్ని ‘విభ్రమం’ అంటారు. (ఉద్దీపన ఉంటుంది, కానీ తప్పుడు వివరణ జరుగుతుంది).

 * రకాలు / ఉదాహరణలు:

   * చీకట్లో తాడును చూసి పాము అనుకోవడం.

   * ఎండమావులను చూసి నీరు అనుకోవడం.

   * ముల్లర్-లైయర్ భ్రమ (Muller-Lyer Illusion): సమాన పొడవు గల రెండు గీతలలో బాణం గుర్తులు లోపలికి/బయటకు ఉండటం వల్ల ఒకటి పెద్దదిగా, మరొకటి చిన్నదిగా కనిపించడం.

   * క్షితిజ సమాంతర భ్రమ (Horizontal-Vertical Illusion): సమాన పొడవు గల నిలువు, అడ్డ గీతలలో నిలువు గీత పొడవుగా కనిపించడం.

   * చంద్రుని భ్రమ (Moon Illusion): ఆకాశం మధ్యలో కంటే క్షితిజం (హారిజాన్) వద్ద చంద్రుడు పెద్దదిగా కనిపించడం.

B. విభ్రాంతి / మిథ్యా ప్రత్యక్షం (Hallucination)

 * నిర్వచనం: ఎటువంటి ఉద్దీపన (వస్తువు/శబ్దం) లేనప్పటికీ ఉన్నట్లుగా ప్రత్యక్షం చేసుకోవడం.

 * ఇది సాధారణ వ్యక్తుల్లో కంటే మానసిక ఒత్తిడి, మానసిక రుగ్మతలు ఉన్నవారిలో, మత్తుపదార్థాలు తీసుకున్నవారిలో కనిపిస్తుంది.

 * ఉదాహరణ: గదిలో ఎవరూ లేకపోయినా ఎవరో మాట్లాడుతున్నట్లు లేదా పిలుస్తున్నట్లు అనిపించడం; లేని దృశ్యాలు కనిపించడం.

| విభ్రమం (Illusion) | విభ్రాంతి (Hallucination) |

|---|---|

| బాహ్య ఉద్దీపన ఉంటుంది. | బాహ్య ఉద్దీపన ఉండదు. |

| ఇది సహజమైన దోషం (అందరిలో జరగవచ్చు). | ఇది మానసిక/నాడీ లోపం వల్ల కలుగుతుంది. |

7. ప్రత్యక్షంపై ప్రభావం చూపే కారకాలు

 * వ్యక్తిగత కారకాలు (Internal Factors):

   * అవసరాలు & ప్రేరణలు (ఆకలిగా ఉన్న వ్యక్తికి గుండ్రటి వస్తువు రొట్టెలా కనిపించడం).

   * గత అనుభవాలు & అభ్యసనం.

   * మానసిక సంసిద్ధత (Mental Set).

   * వైఖరులు, అభిరుచులు, భావోద్వేగాలు.

 * వస్తుగత కారకాలు (External Factors):

   * ఉద్దీపన తీవ్రత, పరిమాణం, చలనం, వినూత్నత, మార్పు.

8. విద్యా ప్రాముఖ్యత (Educational Implications)

 * ఉపాధ్యాయుడు బోధించేటప్పుడు ప్రత్యక్ష అనుభవాలు కల్పించడానికి TLM (బోధనాభ్యాసన సామగ్రి), చార్టులు, నమూనాలను ఉపయోగించాలి.

 * గెస్టాల్ట్ సిద్ధాంతం ప్రకారం విద్యార్థికి విషయాన్ని మొదట సమగ్రంగా (మొత్తంగా) పరిచయం చేసి, ఆ తర్వాత విడి భాగాలను బోధించాలి (Whole to Part approach).

 * తరగతి గదిలో అక్షర దోషాలు, భావనల అపార్థాలు (విభ్రమాలు) రాకుండా స్పష్టమైన ఉద్దీపనలను అందించాలి.