మన ఆహారం, ఆహారంలోని అంశాలు, సమతుల్య ఆహారం, పోషకాహార లోపం, లోపపు వ్యాధులు, పోషణ రకాలు

ఇక్కడ "మన ఆహారం, ఆహారంలోని అంశాలు, సమతుల్య ఆహారం, పోషకాహార లోపం, లోపపు వ్యాధులు, పోషణ రకాలు" అంశాలపై సమగ్రమైన నోట్స్ ఇవ్వబడ్డాయి:

1. మన ఆహారం (Our Food)

• పరిచయం: మనం శారీరక శ్రమ చేయడానికి, ఎదగడానికి, ఆరోగ్యంగా ఉండటానికి మరియు రోగనిరోధక శక్తిని పొందడానికి ఆహారం ఎంతో అవసరం.
• దినుసులు (Ingredients): ఆహార పదార్థాలను తయారు చేయడానికి ఉపయోగించే వివిధ వస్తువులను 'దినుసులు' అంటారు. ఉదాహరణకు: అన్నం తయారీకి బియ్యం, నీరు అవసరం. ఈ దినుసులు మొక్కలు మరియు జంతువులు అనే రెండు ప్రధాన వూటల నుండి లభిస్తాయి.

2. ఆహారంలోని అంశాలు (Components of Food / Nutrients)

మనం తీసుకునే ఆహారంలో శరీరానికి కావలసిన ముఖ్యమైన రసాయన పదార్థాలు ఉంటాయి. వీటిని పోషకాలు (Nutrients) అంటారు. ఇవి ప్రధానంగా 6 రకాలు:

1. పిండి పదార్థాలు (Carbohydrates):
   • ఇవి శరీరానికి తక్షణ శక్తిని అందిస్తాయి.
   • ఉదాహరణలు: అన్నం, గోధుమలు, బంగాళాదుంపలు, చెరకు, అరటిపండ్లు.
2. కొవ్వులు (Fats):
   • పిండి పదార్థాల కంటే ఎక్కువ శక్తిని ఇస్తాయి. శరీరాన్ని వెచ్చగా ఉంచడానికి తోడ్పడతాయి.
   • ఉదాహరణలు: నూనెలు, నెయ్యి, వెన్న, బాదం, జీడిపప్పు.
3. ప్రోటీన్లు లేదా మాంసకృతులు (Proteins):
   • ఇవి శరీర పెరుగుదలకు, దెబ్బతిన్న కణజాలాల మరమ్మతుకు అత్యంత ముఖ్యం. వీటిని "శరీర నిర్మాణకారకాలు" అంటారు.
   • ఉదాహరణలు: పప్పుధాన్యాలు, గుడ్లు, మాంసం, చేపలు, పాలు, సోయాబీన్స్.
4. విటమిన్లు (Vitamins):
   • శరీరాన్ని వివిధ వ్యాధుల నుండి రక్షించి, ఆరోగ్యంగా ఉంచడంలో సహాయపడతాయి. ఇవి సూక్ష్మ పోషకాలు. (ఉదా: విటమిన్ A, B, C, D, E, K).
5. ఖనిజ లవణాలు (Minerals):
   • ఎముకలు, దంతాల నిర్మాణం, రక్తం తయారీ మరియు శరీర విధులకు ఇవి అవసరం. (ఉదా: కాల్షియం, ఇనుము (Iron), అయోడిన్, పాస్పరస్).
6. పీచు పదార్థాలు & నీరు (Roughages & Water):
   • ఆహారం సులభంగా జీర్ణం కావడానికి, మలబద్ధకం నివారణకు పీచు పదార్థాలు ఉపయోగపడతాయి. శరీరంలో జరిగే జీవక్రియలకు నీరు అత్యంత కీలకం.

3. సమతుల్య ఆహారం (Balanced Diet)

• శరీరానికి కావలసిన అన్ని పోషకాలు (పిండి పదార్థాలు, కొవ్వులు, ప్రోటీన్లు, విటమిన్లు, ఖనిజ లవణాలు), తగినంత నీరు మరియు పీచు పదార్థాలు సరైన పాళ్లలో లభించే ఆహారాన్ని సమతుల్య ఆహారం అంటారు.
• సమతుల్య ఆహారం ప్రతి వ్యక్తి వయస్సు, చేసే శారీరక శ్రమ మరియు లింగంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

4. పోషకాహార లోపం (Malnutrition)

• ఆహారంలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పోషకాలు దీర్ఘకాలికంగా తగిన మోతాదులో లభించకపోవడాన్ని పోషకాహార లోపం అంటారు.
• ఇది పిల్లలలో శారీరక, మానసిక అభివృద్ధిని నిరోధిస్తుంది మరియు వారిని రోగాల బారిన పడేలా చేస్తుంది.

5. లోపపు వ్యాధులు (Deficiency Diseases)

పోషకాల లోపం వల్ల వచ్చే కొన్ని ముఖ్యమైన వ్యాధులు/స్థితులు:

• ప్రోటీన్లు మరియు శక్తి లోపం వల్ల:
  1. క్వాషియార్కర్ (Kwashiorkor): కడుపు ఉబ్బడం, కాళ్ళు చేతులు సన్నగా మారడం, చర్మం రంగు మారుట.
  2. మరాస్మస్ (Marasmus): తీవ్రమైన శక్తి లోపం వల్ల శరీరం ఎముకల గూడులా తయారవడం, బరువు బాగా తగ్గిపోవడం.
• విటమిన్ల లోపం వల్ల:
  1. విటమిన్ 'A' లోపం: రేచీకటి (Night Blindness) – మసక చీకట్లో లేదా రాత్రి సమయంలో సరిగ్గా కనిపించకపోవడం.
  2. విటమిన్ 'B1' లోపం: బెరిబెరి (Beriberi) – నరాలు బలహీనపడటం, కాళ్లలో కండరాల బలహీనత.
  3. విటమిన్ 'C' లోపం: స్కర్వి (Scurvy) – చిగుళ్ల నుండి రక్తస్రావం కావడం, గాయాలు త్వరగా నయం కాకపోవడం.
  4. విటమిన్ 'D' లోపం: రికెట్స్ (Rickets) – పిల్లలలో ఎముకలు మెత్తబడి వంకర తిరగడం.
• ఖనిజ లవణాల లోపం వల్ల:
  1. ఇనుము (Iron) లోపం: రక్తహీనత (Anemia) – విపరీతమైన అలసట, బలహీనత, రక్తంలో హిమోగ్లోబిన్ తగ్గడం.
  2. అయోడిన్ లోపం: గైటర్ / గొంతువాపు (Goitre) – మెడ ముందు భాగంలో థైరాయిడ్ గ్రంథి వాపు.
  3. కాల్షియం లోపం: ఎముకలు మరియు దంతాలు పెళుసుగా మారి బలహీనపడటం.

6. పోషణ రకాలు (Types of Nutrition)

జీవులు ఆహారాన్ని సేకరించే లేదా గ్రహించే విధానాన్ని బట్టి పోషణ ప్రధానంగా రెండు రకాలు:

1. స్వయంపోషణ (Autotrophic Nutrition):
   • జీవులు తమకు కావలసిన ఆహారాన్ని తమ అంతట తాముగా సరళ పదార్థాల నుండి తయారు చేసుకునే విధానం.
   • ఉదాహరణ: మొక్కలు. మొక్కలు సూర్యరశ్మి, క్లోరోఫిల్, నీరు మరియు కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ సహాయంతో కిరణజన్య సంయోగక్రియ (Photosynthesis) ద్వారా ఆహారాన్ని తయారు చేసుకుంటాయి.
2. పరపోషణ (Heterotrophic Nutrition):
   • జీవులు తమ ఆహారం కోసం ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా ఇతర జీవులపై ఆధారపడే విధానం. పరపోషణలో రకాలు:
     • శాకాహారులు (Herbivores): కేవలం మొక్కలను తింటాయి (ఉదా: ఆవు, మేక).
     • మాంసాహారులు (Carnivores): ఇతర జంతువులను తింటాయి (ఉదా: సింహం, పులి).
     • ఉభయాహారులు (Omnivores): మొక్కలు మరియు జంతువులు రెండింటినీ తింటాయి (ఉదా: మనిషి, కాకి).
     • పూతికాహారులు (Saprophytic Nutrition): కుళ్ళిన జీవుల అవశేషాల నుండి పోషకాలను గ్రహించేవి (ఉదా: బూజు/శిలీంధ్రాలు, కొన్ని బాక్టీరియా).
     • పరాన్నజీవ పోషణ (Parasitic Nutrition): ఇతర జీవుల (అతిధేయ) శరీరంపై లేదా లోపల ఉంటూ వాటి నుండి పోషకాలను పీల్చుకునేవి (ఉదా: అమర్ వెల్/కస్కుటా, పేలు, నులిపురుగులు).