TET DSC Telugu Grammar అలంకారాలు Notes and Practice Test

కావ్యానికి అందాన్ని, శోభను చేకూర్చే వాటిని అలంకారాలు అంటారు. ఇవి ప్రధానంగా రెండు రకాలు:

1. శబ్దాలంకారాలు (శబ్ద ప్రాధాన్యం కలవి)
2. అర్థాలంకారాలు (అర్థ ప్రాధాన్యం కలవి)

1. శబ్దాలంకారాలు

శబ్దాల ద్వారా శ్రవణ సుభగత్వాన్ని (వినసొంపును) కలిగించేవి శబ్దాలంకారాలు.

• వృత్యానుప్రాసాలంకారం:
  • లక్షణం: ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ హల్లులు అనేకసార్లు (మరల మరల) ఆవృత్తం కావడం (పునరావృతం కావడం).
  • ఉదాహరణ: "గడగడ వడగడ తడబడ నడుగిడె" ('డ' అనే హల్లు పునరావృతమైంది).
  • ఉదాహరణ: "చిటపట చినుకులు పటపట కురిసెను" ('ట', 'ప' హల్లులు ఆవృత్తమయ్యాయి).
• ఛేకానుప్రాసాలంకారం:
  • లక్షణం: అర్థభేదం గల హల్లుల జంట వ్యవధానం (ఎడబాటు) లేకుండా వెంటనే రావడం.
  • ఉదాహరణ: "పాప సంహారుడు హారుడు" (హారుడు = హరించువాడు, హారుడు = శివుడు).
  • ఉదాహరణ: "అనాథ నాథ నీవే మాకు దిక్కు" (నాథ = రక్షకుడు).
• లాటానుప్రాసాలంకారం:
  • లక్షణం: తాత్పర్య భేదంతో (అర్థం ఒకటే అయినా ఉద్దేశంలో తేడాతో) ఒకే పదం వెంటవెంటనే రావడం.
  • ఉదాహరణ: "కమలాక్షు నర్చించు కరములు కరములు" (మొదటి 'కరములు' చేతులు అని అర్థం, రెండోది 'నిజమైన/శ్రేష్ఠమైన చేతులు' అనే తాత్పర్యం).
  • ఉదాహరణ: "శ్రీనాథు వర్ణించు జిహ్వ జిహ్వ" (జిహ్వ = నాలుక/ఉత్తమమైన నాలుక).
• అంత్యానుప్రాసాలంకారం:
  • లక్షణం: పాదాల చివర గానీ, పంక్తుల చివర గానీ ఒకే అక్షరం లేదా శబ్దం పునరావృతం కావడం.
  • ఉదాహరణ: "భాగవతమున భక్తి – భారతమున యుక్తి – రామకథయే రక్తి" (అన్ని పాదాల చివర 'క్తి' అనే శబ్దం వచ్చింది).
• యమకం:
  • లక్షణం: అర్థభేదం ఉన్న అక్షరాల సమూహం వ్యవధానంతో (ఎడబాటుతో) తిరిగి రావడం.
  • ఉదాహరణ: "లేమా ధనుజుల గెలవగ లేమా" (మొదటి 'లేమా' = స్త్రీ, రెండో 'లేమా' = గెలవలేమా/సామర్థ్యం).
  • ఉదాహరణ: "మనసు భద్రమయ్యె మన సుభద్రకు" (మనసు + భద్రమయ్యె, మన + సుభద్రకు).
• ముక్తపదగ్రస్తాలంకారం:
  • లక్షణం: ఒక పాదం లేదా వాక్యం చివర విడిచిన పదాన్ని, తర్వాత పాదం లేదా వాక్యం మొదట స్వీకరించి చెప్పడం.
  • ఉదాహరణ: "సుదతీ నూతన మదనా! మదనాగ తురంగ! పూర్ణమణిమయ సదనా! సదనామయ గజరక్షక!"

2. అర్థాలంకారాలు

అర్థ చమత్కారం ద్వారా కావ్యానికి అందాన్ని చేకూర్చేవి అర్థాలంకారాలు.

• ఉపమాలంకారం:
  • లక్షణం: రెండు వస్తువుల మధ్య గల సాదృశ్యాన్ని (పోలికను) స్పష్టంగా చెప్పడం. ఇందులో 4 అంగాలు ఉంటాయి: ఉపమేయం, ఉపమానం, సమాన ధర్మం, ఉపమావాచకం (వలె, లాగా, పోలె, భంగి).
  • ఉదాహరణ: "ఆమె ముఖం చంద్రబింబం వలె అందంగా ఉంది."
    • ఉపమేయం: ఆమె ముఖం (పోల్చబడే వస్తువు)
    • ఉపమానం: చంద్రబింబం (పోల్చుటకు తీసుకున్న వస్తువు)
    • సమాన ధర్మం: అందం
    • ఉపమావాచకం: వలె
• రూపకాలంకారం:
  • లక్షణం: ఉపమేయానికి, ఉపమానానికి మధ్య భేదం ఉన్నప్పటికీ, భేదం లేనట్లు (అభేదం) చెప్పడం.
  • ఉదాహరణ: "ఆమె ముఖ చంద్రుని చూసి మురిసిపోయాడు" (ముఖమే చంద్రుడు).
  • ఉదాహరణ: "సంసార సాగరాన్ని దాటడం కష్టం" (సంసారమే సాగరం).
• ఉత్ప్రేక్షాలంకారం:
  • లక్షణం: ఉపమేయాన్ని మరొక వస్తువుగా ఊహించి (సంభావన చేసి) చెప్పడం. (కీలక పదాలు: ఏమో, అన్నట్లు).
  • ఉదాహరణ: "ఆ ఏనుగు నడుస్తున్న కొండయా అన్నట్లున్నది."
  • ఉదాహరణ: "చీకటిలో తాడును చూసి పామేమో అని భయపడ్డాడు."
• అతిశయోక్తి అలంకారం:
  • లక్షణం: ఉన్న విషయాన్ని ఉన్నదానికంటే ఎక్కువ చేసి (గోరంతను కొండంతలుగా) వర్ణించడం.
  • ఉదాహరణ: "ఆ నగరంలోని భవనాలు ఆకాశాన్ని తాకుతున్నాయి."
  • ఉదాహరణ: "ఆమె ఏడ్చిన కన్నీరు నదులై పారింది."
• స్వభావోక్తి అలంకారం:
  • లక్షణం: ఒక వస్తువు లేదా జీవి యొక్క సహజ లక్షణాలను, గుణాలను ఉన్నది ఉన్నట్లుగా జాతి, క్రియా గుణాలతో మనోహరంగా వర్ణించడం.
  • ఉదాహరణ: "జింకలు చెవులు రిక్కించి, చెంగు చెంగున గెంతుతూ, భయంతో అటూ ఇటూ చూస్తున్నాయి."
• శ్లేషాలంకారం:
  • లక్షణం: ఒకే పదం లేదా వాక్యం సందర్భాన్ని బట్టి అనేక అర్థాలను (నానార్థాలను) ఇవ్వడం.
  • ఉదాహరణ: "రాజు కువలయానందకరుడు."
    • అర్థం 1: రాజు ప్రజలకు ఆనందాన్ని ఇస్తాడు (రాజు = ప్రభువు, కువలయం = భూమి).
    • అర్థం 2: చంద్రుడు కలువలకు ఆనందాన్ని ఇస్తాడు (రాజు = చంద్రుడు, కువలయం = కలువ).
• అర్థాంతరన్యాసాలంకారం:
  • లక్షణం: సామాన్య విషయాన్ని విశేష విషయం చేత గానీ, విశేష విషయాన్ని సామాన్య విషయం చేత గానీ సమర్థించి చెప్పడం.
  • ఉదాహరణ: "హనుమంతుడు సముద్రాన్ని దాటెను. మహాత్ములకు సాధ్యము కానిది లేదు కదా!"
    • విశేషం: హనుమంతుడు సముద్రం దాటడం.
    • సామాన్యం: మహాత్ములకు అసాధ్యమైనది లేదు.
• దృష్టాంతాలంకారం:
• లక్షణం: రెండు వేర్వేరు వాక్యాలలోని అర్థాలు బింబ-ప్రతిబింబ భావంతో (పోలిక వాచకం లేకుండా ఒకదాని నీడ మరొకటిగా) కనిపించడం.
• ఉదాహరణ: "ఓ రాజా! నీవే కీర్తిమంతుడవు. చంద్రుడే కాంతిమంతుడు."

Practice Test 

https://guruvu.co.in/tet/alankaralu.phphttps://guruvu.co.in/tet/alankaralu.php

TET పరీక్ష కోసం సులభంగా గుర్తించే షార్ట్‌కట్ పట్టిక

అలంకారం	గుర్తించే ట్రిక్ / కీలక లక్షణం
వృత్యానుప్రాస	ఒకే హల్లు పదే పదే రావడం
ఛేకానుప్రాస	అర్థభేదం ఉన్న జంట పదాలు వెంట వెంటనే రావడం
లాటానుప్రాస	ఒకే పదం తాత్పర్య భేదంతో వెంట వెంటనే రావడం
అంత్యానుప్రాస	వాక్యం/పాదం చివర ఒకే శబ్దం లేదా అక్షరం రావడం
యమకం	అర్థభేదం ఉన్న పదాల జంట ఎడబాటుతో రావడం
ఉపమ	"వలె, లాగా, పోలె" వంటి ఉపమావాచకాలు ఉండడం
రూపకం	ఉపమేయ, ఉపమానాలకు అభేదం చెప్పడం (రెండు ఒకటే అనడం)
ఉత్ప్రేక్ష	"ఏమో, అన్నట్లు" అనే ఊహ కనిపించడం
అతిశయోక్తి	వాస్తవానికి మించిన మితిమీరిన వర్ణన
అర్థాంతరన్యాసం	"సాధారణ/సార్వజనీన సూక్తి"తో సమర్థించడం (కదా! అనే భావన)
శ్లేష	ఒకే వాక్యానికి రెండు వేర్వేరు అర్థాలు రావడం