TET DSC Psychology వ్యక్తి అధ్యయన పద్ధతులు" (Methods of Child / Individual Study

(toc) Main Points

వ్యక్తి అధ్యయన పద్ధతులు" (Methods of Child / Individual Study)

టెట్ (TET) పరీక్షా దృక్పథంలో విద్యా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రం (Educational Psychology) నుండి అత్యంత ముఖ్యమైన అధ్యాయాలలో "వ్యక్తి అధ్యయన పద్ధతులు" (Methods of Child / Individual Study) ఒకటి. ఈ అంశానికి సంబంధించిన సమగ్రమైన నోట్స్ కింద అందించబడింది:

1. ఆత్మపరిశీలన పద్ధతి (Introspection Method)

 * ప్రతిపాదకుడు: విల్హెల్మ్ వుంట్ (Wilhelm Wundt), ఎడ్వర్డ్ టిట్చనర్ (Edward Titchener)

 * అర్థం: "తనలో తాను తొంగి చూసుకోవడం" లేదా "తన మానసిక స్థితిని తానే పరిశీలించుకోవడం".

 * లక్షణాలు:

   * మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో అత్యంత ప్రాచీనమైన పద్ధతి.

   * ప్రయోగశాల అవసరం లేని సబ్జెక్టివ్ (స్వనిష్ఠ) పద్ధతి.

 * పరిమితులు:

   * చిన్న పిల్లలు, మానసిక వికలాంగులు, జంతువులపై ఈ పద్ధతిని ఉపయోగించలేము.

   * వ్యక్తిగత పక్షపాతం (Bias) ఉండే అవకాశం ఉంది.

2. పరిశీలన పద్ధతి (Observation Method)

 * ప్రతిపాదకుడు: జె.బి.వాట్సన్ (J.B. Watson) - ప్రవర్తనావాది.

 * అర్థం: ఒక వ్యక్తి లేదా శిశువు యొక్క ప్రవర్తనను బాహ్యంగా గమనించి, నమోదు చేయడం.

 * రకాలు:

   * సహజ పరిశీలన (Natural Observation):

 ఎటువంటి కృత్రిమ పరిస్థితులు లేకుండా సహజ వాతావరణంలో పరిశీలించడం.

   * నియంత్రిత పరిశీలన (Controlled Observation): 

ప్రయోగశాల లేదా కృత్రిమ వాతావరణంలో నియంత్రిత నియమాలతో పరిశీలించడం.

   * సహభాగ పరిశీలన (Participant Observation): పరిశీలకుడు ఆ సమూహంలో ఒకడిగా మారి పరిశీలించడం (ఉదా: మానవ శాస్త్రవేత్తలు చేసే అధ్యయనాలు).

   * సహభాగేతర పరిశీలన (Non-Participant Observation): 

పరిశీలకుడు సమూహంలో కలవకుండా దూరంగా ఉండి పరిశీలించడం.

3. వ్యక్తి ఇతిహాస పద్ధతి / కేస్ స్టడీ (Case Study / Clinical Method)

 * ప్రతిపాదకుడు: టైడ్‌మన్ (Tiedemann)

 * ఉపయోగం: తీవ్రమైన ప్రవర్తనా సమస్యలు, అపసవ్యతలు, వెనుకబడిన లేదా ప్రతిభావంతులైన పిల్లలను లోతుగా అధ్యయనం చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.

 * అంశాలు:

   * వ్యక్తి యొక్క గతం, వర్తమానం, కుటుంబ నేపథ్యం, ఆరోగ్య చరిత్ర, సామాజిక సంబంధాలను పూర్తిస్థాయిలో అధ్యయనం చేస్తారు.

   * దీనిని "చికిత్సా పద్ధతి" (Clinical Method) అని కూడా అంటారు.

   * ఇది వ్యక్తిగత (Individual) అధ్యయనానికి అత్యంత అనువైన పద్ధతి.

4. ప్రయోగ పద్ధతి (Experimental Method)

 * లక్షణాలు:

   * అత్యంత వస్తునిష్ఠమైన (Objective), సైంటిఫిక్ పద్ధతి.

   * కారణ-ఫలిత సంబంధాలను (Cause and Effect Analysis) తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగిస్తారు.

 * ముఖ్యమైన చరాలు (Variables):

   * స్వతంత్ర చరం (Independent Variable): ప్రయోగకర్త మార్పులు చేసే చరం (ఉదా: బోధనా పద్ధతి).

   * పరతంత్ర చరం (Dependent Variable): స్వతంత్ర చరం వల్ల వచ్చే మార్పు లేదా ఫలితం (ఉదా: విద్యార్థి మార్కులు/సాధన).

   * మధ్యస్థ చరం / నియంత్రిత చరం (Extranous/Intervening Variable): ఫలితాన్ని ప్రభావితం చేసే ఇతర అంశాలు (ఉదా: కాంతి, శబ్దం, తెలివితేటలు).

5. సమాజమితి పద్ధతి (Sociometric Method)

 * ప్రతిపాదకుడు: జె.ఎల్. మోరెనో (J.L. Moreno)

 * ఉపయోగం: ఒక సమూహంలో వ్యక్తుల మధ్య ఉన్న సామాజిక సంబంధాలు, ఆకర్షణ-వికర్షణలు, నాయకత్వ లక్షణాలు తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగిస్తారు.

 * ముఖ్యాంశాలు:

   * ఫలితాలను బొమ్మల రూపంలో చూపే చిత్రాన్ని "సోషియోగ్రామ్" (Sociogram) అంటారు.

   * సమూహంలో అందరూ ఇష్టపడే వ్యక్తిని "నాయకుడు" (Star) అని, ఎవరూ ఇష్టపడని వ్యక్తిని "ఒంటరి" (Isolate) అని పిలుస్తారు.

6. సంచిత పత్రావళి (Cumulative Record)

 * ఒక విద్యార్థి పాఠశాలలో చేరినప్పటి నుండి వదిలివెళ్లే వరకు అతని విద్యా, శారీరక, మానసిక, సామాజిక, ఉద్వేగ వికాసాలకు సంబంధించిన సమగ్ర సమాచారాన్ని నమోదు చేసే పత్రం.

 * ఇది ఉపాధ్యాయునికి విద్యార్థి యొక్క సమగ్ర రూపాన్ని గ్రహించడంలో సహాయపడుతుంది.

7. ప్రక్షేపక పద్ధతులు (Projective Techniques)

 * ఉపయోగం: వ్యక్తి యొక్క అచేతన మనస్సులో (Unconscious mind) ఉన్న కోరికలు, ఆలోచనలు, ఆందోళనలను బయటకు తీయడానికి ఉపయోగిస్తారు.

 * ముఖ్యమైన పరీక్షలు:

   * రోర్‌షాక్ సిరా మచ్చల పరీక్ష (Rorschach Inkblot Test): హెర్మాన్ రోర్‌షాక్

   * ఇతివృత్త గ్రహణ పరీక్ష (Thematic Apperception Test - TAT): హెన్రీ ముర్రే మరియు మోర్గాన్

   * పిల్లల ఇతివృత్త గ్రహణ పరీక్ష (Children Apperception Test - CAT): లియోపోల్డ్ బెల్లాక్

TET పరీక్ష కోసం quick revision points

| పద్ధతి | ప్రతిపాదకుడు / ముఖ్య ఫీచర్ |

|---|---|

| ఆత్మపరిశీలన పద్ధతి | ప్రాచీన పద్ధతి, ప్రయోగశాల అవసరం లేదు |

| పరిశీలన పద్ధతి | జె.బి.వాట్సన్ (బాహ్య ప్రవర్తన అధ్యయనం) |

| కేస్ స్టడీ (Case Study) | టైడ్‌మన్ (సమస్యాత్మక పిల్లల సమగ్ర అధ్యయనం) |

| సమాజమితి (Sociometrics) | జె.ఎల్. మోరెనో (సోషియోగ్రామ్, సమూహ సంబంధాలు) |

| ప్రయోగ పద్ధతి | అత్యంత వస్తునిష్ఠమైనది (చరాల అధ్యయనం) |

| ప్రక్షేపక పద్ధతులు | అచేతన మనస్సును అధ్యయనం చేయడం |

(link)Write Test