TET DSC Psychology ప్రజ్ఞ / మేథస్సు (Intelligence) Short Notes and Practice Test

ఉపాధ్యాయ అర్హత పరీక్ష (TET) లో Child Development and Pedagogy (శిశు వికాసం - పెద్దగాలజీ) విభాగంలో "ప్రజ్ఞ / మేథస్సు (Intelligence)" అతి ముఖ్యమైన అంశం. TET పరీక్షకు ఉపయోగపడే సమగ్రమైన నోట్స్ క్రింద అందించబడింది.

1. ప్రజ్ఞ - నిర్వచనాలు (Definitions)

 * ఆల్ఫ్రెడ్ బినే (Alfred Binet): బాధ్యతాయుతంగా తీర్పు చెప్పడం, సరిగ్గా గ్రహించడం, సరిగ్గా ఆలోచించడమే ప్రజ్ఞ. (ప్రజ్ఞా పరీక్షల పితామహుడు)

 * టర్మన్ (Terman): అమూర్త ఆలోచనా సామర్థ్యమే ప్రజ్ఞ.

 * వెక్స్ లర్ (Wechsler): వ్యక్తి సpurposeful గా పనిచేయడానికి, హేతుబద్ధంగా ఆలోచించడానికి, తన పరిసరాలతో సమర్థవంతంగా వ్యవహరించడానికి తోడ్పడే సర్వశక్తి లేదా సమగ్ర శక్తియే ప్రజ్ఞ.

 * బోరింగ్ (Boring): "ప్రజ్ఞా పరీక్షలు దేనిని కొలుస్తాయో దాన్నే ప్రజ్ఞ అంటారు."

2. ప్రజ్ఞాలబ్ధి (Intelligence Quotient - IQ)

 * మానసిక వయస్సు (Mental Age - MA): ఈ భావనను 1908లో ఆల్ఫ్రెడ్ బినే ప్రతిపాదించారు.

 * ప్రజ్ఞాలబ్ధి (IQ) భావన: 1912లో విలియం స్టెర్న్ (William Stern) ప్రతిపాదించారు.

 * IQ సూత్రం (అభివృద్ధి చేసినది - టర్మన్, 1916):

> ఉదాహరణ: ఒక 10 సంవత్సరాల బాలుడి (CA) మానసిక వయస్సు (MA) 12 సంవత్సరాలు అయితే, అతని IQ = (12 / 10) \times 100 = 120 (అతి శ్రేష్ఠులు).

> 

ప్రజ్ఞాలబ్ధి - వర్గీకరణ (Terman Classification)

| IQ పరిమితి | వర్గీకరణ (Category) |

|---|---|

| 140 పైన | ప్రతిభావంతులు / ప్రజ్ఞావంతులు (Genius / Gifted) |

| 120 - 139 | అతి శ్రేష్ఠులు (Very Superior) |

| 110 - 119 | శ్రేష్ఠులు (Superior) |

| 90 - 109 | సగటు ప్రజ్ఞావంతులు (Average) - ఎక్కువ మంది విద్యార్థులు ఈ వర్గానికే చెందుతారు |

| 80 - 89 | మందకొడి / నిమ్న సగటు (Dull / Below Average) |

| 70 - 79 | సీమాంతర ప్రజ్ఞావిహీనులు (Borderline) |

| 70 కన్నా తక్కువ | మానసిక వైకల్యం కలవారు (Feeble-minded / Intellectually Disabled) |

3. ప్రజ్ఞా సిద్ధాంతాలు (Theories of Intelligence)

1. ఏకకారక సిద్ధాంతం (Uni-Factor Theory)

 * ప్రతిపాదించినది: ఆల్ఫ్రెడ్ బినే (మద్దతుదారులు: టర్మన్, స్టెర్న్).

 * అంశం: ప్రజ్ఞ అనేది ఒకే ఒక కారకం. ఒక రంగంలో ప్రతిభ ఉన్న వ్యక్తి అన్ని రంగాల్లోనూ రాణిస్తాడని భావిస్తుంది (ప్రస్తుతం దీనిని నిరాకరించారు).

2. ద్వికారక సిద్ధాంతం (Two-Factor Theory)

 * ప్రతిపాదించినది: చార్లెస్ స్పియర్ మన్ (Charles Spearman).

 * అంశం: ప్రజ్ఞలో రెండు కారకాలు ఉంటాయి:

   * G-కారకం (General Factor): సాధారణ మానసిక సామర్థ్యం (జన్మతః వస్తుంది).

   * S-కారకం (Specific Factor): విశిష్ట సామర్థ్యం (పరిసరాలు/శిక్షణ ద్వారా వస్తుంది).

3. బహుకారక సిద్ధాంతం (Multi-Factor Theory)

 * ప్రతిపాదించినది: ఇ.ఎల్. థార్న్ డైక్ (E.L. Thorndike).

 * అంశం: ప్రజ్ఞ అనేది అనేక స్వతంత్ర సూక్ష్మ కారకాల సమాహారం.

4. సమూహ కారక సిద్ధాంతం (Group Factor Theory)

 * ప్రతిపాదించినది: ఎల్.ఎల్. థర్ స్టన్ (L.L. Thurstone).

 * అంశం: ప్రజ్ఞలో 7 ప్రాథమిక మానసిక సామర్థ్యాలు (Primary Mental Abilities - PMA) ఉంటాయి:

   * శాబ్దిక అవగాహన (Verbal Comprehension - V)

   * పదాంశ ధారాళత (Word Fluency - W)

   * సంఖ్యా సామర్థ్యం (Number Ability - N)

   * దేశగత/స్థాన సంబంధ సామర్థ్యం (Spatial Ability - S)

   * స్మృతి సామర్థ్యం (Memory Ability - M)

   * ప్రత్యక్షానాత్మక వేగం (Perceptual Speed - P)

   * ఆలోచనా/వివేచనా సామర్థ్యం (Reasoning - R)

5. ప్రజ్ఞా స్వరూప సిద్ధాంతం (3D Model / Structure of Intellect)

 * ప్రతిపాదించినది: జె.పి. గిల్ ఫోర్డ్ (J.P. Guilford).

 * అంశం: ప్రజ్ఞను 3 కోణాలలో విభజించారు:

   * విషయాలు (Contents): 5 రకాలు

   * పరియోగాలు/ప్రక్రియలు (Operations): 6 రకాలు

   * ఉత్పత్తులు (Products): 6 రకాలు

   * మొత్తం కారకాలు: 5 \times 6 \times 6 = 180 కారకాలు (ప్రస్తుత నమూనా ప్రకారం).

6. బహుళ ప్రజ్ఞా సిద్ధాంతం (Multiple Intelligences Theory)

 * ప్రతిపాదించినది: హావార్డ్ గార్డనర్ (Howard Gardner) - తన "Frames of Mind" పుస్తకంలో పేర్కొన్నారు.

 * రకాలు (8 రకాల ప్రజ్ఞలు):

   * భాషా సంబంధ ప్రజ్ఞ (Linguistic): కవులు, రచయితలు, ప్రసంగీకులు.

   * తార్కిక-గణిత ప్రజ్ఞ (Logical-Mathematical): శాస్త్రవేత్తలు, గణితజ్ఞులు.

   * స్థాన సంబంధ/దృశ్య ప్రజ్ఞ (Spatial): శిల్పులు, చిత్రకారులు, ఆర్కిటెక్ట్లు.

   * సంగీత ప్రజ్ఞ (Musical): సంగీత విద్వాంసులు, గాయకులు.

   * శారీరక-గతిసంవేదన ప్రజ్ఞ (Bodily-Kinesthetic): క్రీడాకారులు, నృత్యకారులు, శస్త్రచికిత్సకులు (Surgeons).

   * వ్యక్తిత్వరాంతర ప్రజ్ఞ (Interpersonal): నాయకులు, కౌన్సెలర్లు, ఉపాధ్యాయులు (ఇతరుల భావాలను అర్థం చేసుకోవడం).

   * వ్యక్తిత్వరంతర ప్రజ్ఞ (Intrapersonal): తత్వవేత్తలు, ఆధ్యాత్మికవేత్తలు (తనను తాను అర్థం చేసుకోవడం).

   * సహజత్వ ప్రజ్ఞ (Naturalistic): రైతులు, జీవశాస్త్రవేత్తలు, పర్యావరణవేత్తలు.

4. ప్రజ్ఞా పరీక్షలు - వర్గీకరణ (Intelligence Tests)

| వర్గీకరణ | వివరణ | ఉదాహరణలు |

|---|---|---|

| శాబ్దిక వ్యక్తిగత పరీక్షలు | ఒకే వ్యక్తికి నిర్వహిస్తారు; భాష/అక్షరాస్యత అవసరం. | బినే-సిమోన్ పరిమాణం, స్టాన్ ఫోర్డ్-బినే పరీక్ష |

| అశాబ్దిక వ్యక్తిగత పరీక్షలు | ఒకే వ్యక్తికి నిర్వహిస్తారు; బొమ్మలు/కోతలు/కృత్యాలు ఉంటాయి. | భోటియా పెర్ఫార్మెన్స్ టెస్ట్, సెగ్యుయిన్ ఫార్మ్ బోర్డ్ |

| శాబ్దిక సమూహ పరీక్షలు | ఒకేసారి ఎక్కువ మందికి నిర్వహిస్తారు; చదవడం/రాయడం రావాలి. | ఆర్మీ ఆల్ఫా టెస్ట్ (Army Alpha Test) |

| అశాబ్దిక సమూహ పరీక్షలు | చదువు రాని వారికి/భాషా సమస్య ఉన్నవారికి సమూహంలో నిర్వహిస్తారు. | ఆర్మీ బీటా టెస్ట్, రావెన్స్ ప్రోగ్రెస్సివ్ మ్యాట్రిసెస్ (RPM) |

TET పరీక్ష కోణంలో ముఖ్యమైన Quick Points:

 * ప్రజ్ఞా పరీక్షల పితామహుడు: ఆల్ఫ్రెడ్ బినే (1905లో మొదటి ప్రజ్ఞా మాపని తయారు చేశారు).

 * ఆలోచన రకాలు (గిల్ ఫోర్డ్):

   * సమమైక్య ఆలోచన (Convergent Thinking): సాంప్రదాయ ఆలోచన, ప్రజ్ఞకు సంబంధించింది.

   * విభిన్న ఆలోచన (Divergent Thinking): సృజనాత్మకతకు (Creativity) సంబంధించింది.

 * సాధారణ సమాజంలో ప్రజ్ఞ విస్తరణ: ప్రసామాన్య విభాజన వక్రం (Normal Distribution Curve) ఆకారంలో గంట (Bell curve) రూపంలో ఉంటుంది.

టెస్ట్ రాయడం కోసం ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి