టీచర్ ఎలిజిబిలిటీ టెస్ట్ (TET) సైకాలజీ (శిశు వికాసం మరియు పెడగాజీ) విభాగంలో "సంయోజనం / సర్దుబాటు" (Adjustment) నోట్స్ మరియు టెస్ట్

టీచర్ ఎలిజిబిలిటీ టెస్ట్ (TET) సైకాలజీ (శిశు వికాసం మరియు పెడగాజీ) విభాగంలో "సంయోజనం / సర్దుబాటు" (Adjustment) అనేది చాలా ముఖ్యమైన అంశం. TET పరీక్షల దృష్ట్యా సంయోజనంపై సమగ్రమైన నోట్స్ ఇక్కడ ఇవ్వబడింది:

సంయోజనం (Adjustment)

1. అర్థం & నిర్వచనం:

 * అర్థం: వ్యక్తి తన భౌతిక, సామాజిక వాతావరణం లేదా తన అవసరాలు మరియు వాతావరణ పరిస్థితుల మధ్య సమతుల్యతను సాధించే ప్రక్రియనే "సంయోజనం" (Adjustment) అంటారు.

 * ముఖ్య నిర్వచనాలు:

   * కోల్మన్ (Coleman): "వ్యక్తి తన అవసరాలను తీర్చుకోవడానికి, వాతావరణంలో ఉత్పన్నమయ్యే సవాళ్లను ఎదుర్కొనేందుకు చేసే ప్రయత్నమే సంయోజనం."

   * గేట్స్ (Gates): "మానసిక ఆరోగ్యానికి, సంయోజనానికి మధ్య గల సంబంధం విడదీయరానిది."

2. సంయోజన రకాలు:

 * వ్యక్తిగత సంయోజనం (Personal Adjustment): ఒక వ్యక్తి తన సొంత భావోద్వేగాలు, ఆలోచనలు, శారీరక స్థితులతో రాజీపడటం/సమతుల్యత పాటించడం.

 * సామాజిక సంయోజనం (Social Adjustment): సమాజం, కుటుంబం, మిత్రులు, పాఠశాల వాతావరణంతో కలిసిపోవడం.

 * వృత్తిపరమైన/పాఠశాల సంయోజనం (Vocational/School Adjustment): తన వృత్తిలో లేదా పాఠశాల వాతావరణంలో విద్యార్థి/ఉపాధ్యాయుడు సర్దుబాటు కావడం.

3. అసంతృప్తి / అసమర్థ సంయోజనం (Maladjustment):

వ్యక్తి తన అవసరాలను తీర్చుకోలేక, వాతావరణంతో సరిగ్గా సర్దుబాటు కానప్పుడు ఏర్పడే పరిస్థితిని "అసమర్థ సంయోజనం" అంటారు.

అసమర్థ సంయోజనానికి దారితీసే మానసిక అంశాలు:

 * సంగర్షణ (Conflict): రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పరస్పర విరుద్ధమైన కోరికలు ఒకేసారి ఉత్పన్నమైనప్పుడు కలిగే మానసిక స్థితి.

   * ఉపగమ - ఉపగమ (Approach - Approach): రెండు ఆకర్షణీయ లక్ష్యాల మధ్య ఎంపిక (ఉదా: రెండూ నచ్చిన ఉద్యోగాలు రావటం).

   * పరిహార - పరిహార (Avoidance - Avoidance): రెండు అనిష్ట/అనాకర్షణీయ లక్ష్యాల మధ్య ఎంపిక (ఉదా: "ముందు నుయ్యి - వెనుక గొయ్యి").

   * ఉపగమ - పరిహార (Approach - Avoidance): ఒకే లక్ష్యంలో నచ్చే అంశం (ఆకర్షణ) మరియు నచ్చని అంశం (వికర్షణ) రెండూ ఉండటం (ఉదా: జీతం ఎక్కువ కానీ రిస్క్ ఉన్న ఉద్యోగం).

   * ద్వి-ఉపగమ పరిహార (Double Approach - Avoidance): రెండు వేర్వేరు లక్ష్యాలలో ప్రతిదానికీ ఉపగమ, పరిహార అంశాలు ఉండటం.

 * వ్యాకులత/ఆందోళన (Anxiety): ఊహించని భయం లేదా ఆందోళన వల్ల ఏర్పడే మానసిక ఒత్తిడి.

 * విసుగు/కుంగుబాటు (Frustration): ఒక లక్ష్యాన్ని సాధించడంలో అడ్డంకులు ఏర్పడినప్పుడు కలిగే బాధాకరమైన మానసిక స్థితి.

4. రక్షణ తంత్రాలు (Defense Mechanisms):

వ్యక్తి తన అసమర్థ సంయోజనం, ఒత్తిడి, ఆందోళన మరియు భయం నుంచి తన అహం (Ego) ను కాపాడుకోవడానికి ఉపచేతనంగా (Unconsciously) ఉపయోగించే పద్ధతులను రక్షణ తంత్రాలు అంటారు.

(సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ మరియు అన్నా ఫ్రాయిడ్ వీటిని ప్రతిపాదించారు)

ముఖ్యమైన రక్షణ తంత్రాలు & ఉదాహరణలు (TET లో ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ):

 * దమనం (Repression):

   * బాధాకరమైన లేదా అనిష్టమైన ఆలోచనలను, అనుభవాలను బలవంతంగా చేతన స్థాయి నుంచి అచేతన స్థాయికి నెట్టివేయడం (మర్చిపోవడం).

   * ఉదా: చిన్నతనంలో జరిగిన ఘోర ప్రమాదాన్ని గూర్చి ఆలోచించకపోవడం.

 * ప్రక్షేపణం (Projection):

   * తనలోని లోపాలను లేదా తప్పులను ఇతరులపై నెట్టేయడం.

   * ఉదా: పరీక్షలో మార్కులు తక్కువ వస్తే "టీచర్ సరిగ్గా పాఠం చెప్పలేదు" అనడం.

 * సాకులు వెతకడం / హేతుకీకరణ (Rationalization):

   * తన విఫల ప్రయత్నాలకు సమాజం ఆమోదించే విధంగా వంకలు (సబబైన కారణాలు) చెప్పడం.

   * ఉదా: "అందని ద్రాక్ష పళ్ళు పుల్లన", పరీక్షలో ఫెయిల్ అయిన విద్యార్థి "నాకు ఆ ఉద్యోగం చేయడం అసలు ఇష్టం లేదు" అనడం.

 * విలీనం / తాదాత్మీకరణం (Identification):

   * ప్రముఖ లేదా విజయవంతమైన వ్యక్తులతో తనను తాను ఊహించుకుని లేదా పోల్చుకుని తృప్తి చెందడం.

   * ఉదా: కొడుకు క్రికెట్‌లో గెలిస్తే తండ్రి తనే గెలిచినట్లు సంబరపడటం.

 * ప్రతిస్థాపన / ఆవేశ నిరోధం / ప్రతిస్థానాపన (Displacement):

   * ఒకరిపై ఉన్న కోపాన్ని లేదా భావోద్వేగాన్ని నేరుగా చూపలేక బలహీనులైన మరొకరిపై చూపడం.

   * ఉదా: బాస్ తిట్టిన కోపాన్ని ఆఫీసర్ తన భార్యపై లేదా పిల్లలపై చూపడం.

 * ఉద్గతీకరణం / ఉన్నతీకరణం (Sublimation):

   * సమాజం అంగీకరించని నిషిద్ధమైన లేదా కోరికలను/ఆవేశాలను సమాజం ఆమోదించే సృజనాత్మక మార్గాల్లోకి మళ్లించడం.

   * ఉదా: కోపస్వభావం ఉన్న వ్యక్తి బాక్సర్ లేదా రక్షక భటుడు (Police) కావడం.

 * ప్రతిగమనం (Regression):

   * సమస్యలు ఎదురైనప్పుడు చిన్న పిల్లల ప్రవర్తనలా వెనక్కి మళ్లడం.

   * ఉదా: పెద్దవాళ్ళు కష్టాలు వస్తే చిన్నపిల్లల్లా ఏడవడం, బొటనవేలు చప్పరించడం.

 * విపర్యయం / విరుద్ధ ప్రతిక్రియ (Reaction Formation):

   * మనసులోని నిజమైన భావానికి పూర్తిగా విరుద్ధంగా బయటకు ప్రవర్తించడం.

   * ఉదా: మనసులో ద్వేషం ఉన్నా పైన ప్రేమ నటించడం ("కపట ప్రేమ").

 * పరిహారం (Compensation):

   * ఒక రంగంలో ఉన్న లోపాన్ని లేదా వైఫల్యాన్ని మరొక రంగంలో సాధించడం ద్వారా భర్తీ చేసుకోవడం.

   * ఉదా: చదువులో రాణించలేని విద్యార్థి క్రీడల్లో ఛాంపియన్‌గా మారడం.

 * దివాస్వప్నం / పగటికలలు (Day Dreaming / Fantasy):

   * వాస్తవంలో సాధించలేని విషయాలను ఊహాప్రపంచంలో సాధించినట్లు ఊహించుకుని ఆనందించడం.

5. పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయుని పాత్ర (Teacher's Role):

 * విద్యార్థులలో సమర్థవంతమైన సంయోజనం పెంపొందించడానికి ఉపాధ్యాయుడు ఫ్రెండ్, ఫిలాసఫర్ మరియు గైడ్‌గా వ్యవహరించాలి.

 * ప్రతికూలతలను అధిగమించడానికి పిల్లల్లో ఆత్మవిశ్వాసం పెంపొందించాలి.

 * తరగతి గదిలో ప్రజాస్వామ్య వాతావరణం కల్పించాలి.

 * రక్షణ తంత్రాలను అతిగా ఉపయోగించకుండా వాస్తవాన్ని ఎదుర్కొనేలా మార్గదర్శకత్వం (Guidance & Counselling) అందించాలి.

TET మోడల్ బిట్స్ (Model Questions):

 * పరీక్షలో ఫెయిల్ అయిన విద్యార్థి "నాకు ఒంట్లో బాగోలేదు అందుకే రాయలేదు" అని చెప్పడం ఏ రక్షణ తంత్రం?

   * జవాబు: హేతుకీకరణ (Rationalization)

 * అధికారి తిట్టిన కోపాన్ని ఇంట్లో ఉన్న కుక్కపై చూపడం ఏ రక్షణ తంత్రం?

   * జవాబు: ప్రతిస్థాపన (Displacement)

 * ఒకేసారి రెండు నచ్చిన ఉద్యోగాలు రావడం ఏ రకమైన సంగర్షణ?

   * జవాబు: ఉపగమ - ఉపగమ సంగర్షణ (Approach-Approach Conflict)

Click here to write the Test