1. బతుకమ్మ పండుగ
* ప్రత్యేకత: తెలంగాణ రాష్ట్ర పండుగ. పూలను పూజించే అరుదైన పండుగ.
* కాలం: భాద్రపద అమావాస్య (ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ) రోజున ప్రారంభమై, ఆశ్వయుజ అష్టమి (సద్దుల బతుకమ్మ) వరకు 9 రోజుల పాటు జరుగుతుంది.
* విశేషాలు:
* ముఖ్యంగా తంగేడు, గునుగు, చామంతి, బంతి, గుమ్మడి పూలను ఉపయోగిస్తారు.
* 9వ రోజు జరిగే సద్దుల బతుకమ్మ ప్రధానమైనది.
* రాత్రి వేళల్లో చెరువులు/జలాశయాల్లో బతుకమ్మను నిమజ్జనం చేస్తారు.
2. బోనాలు
* ప్రత్యేకత: ఆషాఢ మాసంలో జరుపుకునే శక్తి పూజ (మహాకాళి / ఎల్లమ్మ / మైసమ్మ).
* ప్రారంభం: గోల్కొండ జగదాంబిక అమ్మవారి వద్ద బోనాలు మొదలవుతాయి.
* ముఖ్య ఘట్టాలు:
* బోనం: బియ్యం, బెల్లం, పాలు, నెయ్యితో వండిన అన్నాన్ని మట్టి/రాగి కుండలో ఉంచి వేపమండలు, దీపంతో అమ్మవారికి సమర్పిస్తారు.
* ఫలహార బండి: ఊరేగింపు.
* పోతురాజు: శక్తి స్వరూపానికి రక్షకుడిగా పట్నాలు వేస్తూ ముందు నడుస్తారు.
* రంగం: మరుసటి రోజు భవిష్యవాణి చెప్పడం.
3. మేడారం సమ్మక్క - సారలమ్మ జాతర
* ప్రాంతం: ములుగు జిల్లా, తాడ్వాయి మండలం, మేడారం.
* ప్రత్యేకత: ఆసియాలోనే అతిపెద్ద గిరిజన జాతర (కుంభమేళాగా గుర్తింపు). రెండేళ్లకు ఒకసారి మాతంగి/మాఘ పౌర్ణమికి జరుగుతుంది.
* చరిత్ర: కాకతీయుల (ప్రతాపరుద్రుడు) పన్నుల విధానానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడిన వీర వనితలు సమ్మక్క, సారలమ్మ.
* ముఖ్యమైన అంశాలు:
* పసిడి (బంగారం): భక్తులు తమ బరువుకు తూగే బెల్లాన్ని (పసిడి) అమ్మవార్లకు నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు.
* జంపన్నవాగు: భక్తులు ఈ వాగులో పవిత్ర స్నానాలు ఆచరిస్తారు.
4. ఇతర ముఖ్యమైన జాతరలు & వేడుకలు
| జాతర / పండుగ | జిల్లా / ప్రాంతం | ప్రత్యేకత |
|---|---|---|
| నాగోబా జాతర | ఆదిలాబాద్ (కేస్లాపూర్) | గొండ్ (రాజ్ గోండ్) గిరిజనుల జాతర. నాగోబా (సర్ప జాతి) పూజ. నాగోబా మందిరంలో దర్భార్ నిర్వహిస్తారు.
| గొల్లగట్టు జాతర (దురజపల్లి) | సూర్యాపేట | యాదవుల అతిపెద్ద జాతర (లింగమంతుల స్వామి జాతర). రెండేళ్లకు ఒకసారి జరుగుతుంది.
| ఏడుపాయల జాతర | మెదక్ (నాగసానిపల్లి) | మంజీరా నది ఏడు పాయలుగా విడిపోయే చోట వనదుర్గా భవాని ఆలయంలో శివరాత్రికి జరుగుతుంది.
| కొండగట్టు అంజన్న ఉత్సవాలు | జగిత్యాల | హనుమాన్ జయంతి రోజున పెద్ద ఎత్తున దీక్షల విరమణ మరియు ఉత్సవాలు.
| సమ్మక్క-సారలమ్మ గద్దెల జాతర (ఐనాపూర్) | వరంగల్ / మల్కాజిగిరి | స్థానిక గిరిజన సాంప్రదాయాల పూజలు.
| కురుమూర్తి జాతర | మహబూబ్నగర్ | 'పేదవారి తిరుపతి'గా పేరుగాంచిన కురుమూర్తి స్వామి జాతర.
TET పరీక్ష ఆధారిత ముఖ్య ప్రశ్నల సరళి (Quick Revision):
* తెలంగాణ రాష్ట్ర పండుగలు ఏవి?
* బతుకమ్మ మరియు బోనాలు.
* ఏ జాతరలో భక్తులు 'బెల్లాన్ని' బంగారం రూపంలో సమర్పిస్తారు?
* మేడారం సమ్మక్క-సారలమ్మ జాతర.
* రాజ్ గోండ్ గిరిజనులు జరుపుకునే ప్రముఖ జాతర ఏది?
* నాగోబా జాతర (కేస్లాపూర్).
* సద్దుల బతుకమ్మ ఏ రోజున వస్తుంది?
* ఆశ్వయుజ శుద్ధ అష్టమి (దుర్గాష్టమి).
* బోనాల ఉత్సవాల్లో 'రంగం' కార్యక్రమం దేనికి సంబంధించినది?
* అమ్మవారి భవిష్యవాణి చెప్పడం.
Please give your comments....!!!