గెస్టాల్ట్ సిద్ధాంతం (Gestalt Theory) Notes and Practice Test

టెట్ (TET) మరియు డీఎస్సీ (DSC) పరీక్షల కోసం సైకాలజీ (శిశు వికాసం మరియు పెడగాజీ) విభాగంలో గెస్టాల్ట్ సిద్ధాంతం (Gestalt Theory) చాలా ముఖ్యమైన టాపిక్. దీనికి సంబంధించిన సమగ్ర నోట్స్ క్రింద ఇవ్వబడింది:

గెస్టాల్ట్ సిద్ధాంతం (Gestalt Theory) -

 పరిచయం:

 * గెస్టాల్ట్ అనేది ఒక జర్మన్ పదం.

 * అర్థం: సమగ్ర రూపం, ఆకృతి, లేదా మొత్తం (Whole, Form or Configuration).

 * మూల సూత్రం: "మొత్తం అనేది విడివిడి భాగాల కలయిక కంటే గొప్పది" (The whole is greater than the sum of its parts). అనగా ఒక వస్తువును లేదా విషయాన్ని విడివిడి భాగాలుగా కాకుండా, ఒక సమగ్ర రూపంగా చూడాలి.

ముఖ్యమైన గెస్టాల్ట్ వాదులు:

 * మాక్స్ వర్తీమర్ (Max Wertheimer): గెస్టాల్ట్ వాద పితామహుడు. ప్రత్యక్షం (Perception) పై వీరు ఎక్కువ కృషి చేశారు.

 * వోల్ఫ్‌గ్యాంగ్ కోహ్లర్ (Wolfgang Köhler): 'అంతర్దృష్టి అభ్యసన సిద్ధాంతం' (Insightful Learning) పితామహుడు.

 * కర్ట్ కోఫ్కా (Kurt Koffka): గెస్టాల్ట్ సిద్ధాంతాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. వీరు రాసిన ప్రసిద్ధ గ్రంథం "Principles of Gestalt Psychology".

 * కర్ట్ లెవిన్ (Kurt Lewin): క్షేత్ర సిద్ధాంతం (Field Theory) ప్రతిపాదకుడు.

కోహ్లర్ ప్రయోగం - అంతర్దృష్టి అభ్యసనం (Insightful Learning):

 * అభ్యసనం అనేది ప్రయత్నదోషాల (Trial and Error) వల్ల కాకుండా, హఠాత్తుగా మెరిసే ఆలోచన వల్ల జరుగుతుందని గెస్టాల్ట్ వాదులు నిరూపించారు.

 * ప్రయోగం: కోహ్లర్ టెనెరిఫ్ దీవులలో "సుల్తాన్" అనే పేరు గల ఒక తెలివైన చింపాంజీ పై ప్రయోగాలు చేశాడు.

 * అరటి పండ్లను ఎత్తులో వేలాడదీసి, గదిలో కొన్ని పెట్టెలను, కర్రలను ఉంచాడు. చింపాంజీ గదిలో ఉన్న పరిస్థితులను సమగ్రంగా పరిశీలించి, హఠాత్తుగా ఒక ఆలోచన తెచ్చుకుని (పెట్టెల మీద పెట్టెలు పేర్చడం లేదా ఒక కర్రకు ఇంకో కర్ర అతికించడం ద్వారా) అరటిపండ్లను అందుకుంది.

 * సమస్యకు పరిష్కారం అకస్మాత్తుగా తట్టడాన్నే "అంతర్దృష్టి" (Insight) అంటారు. దీనినే "ఆహా అనుభవం" (Aha! Experience) అని కూడా పిలుస్తారు.

గెస్టాల్ట్ ప్రత్యక్ష నియమాలు (Laws of Gestalt / Principles of Perception):

వర్తీమర్ ప్రకారం మనం వస్తువులను ఎలా గుర్తిస్తాం అనడానికి కొన్ని నియమాలు ఉన్నాయి:

 * సామీప్య నియమం (Law of Proximity):

 భౌతికంగా ఒకదానికొకటి దగ్గరగా ఉన్న వస్తువులను మన మెదడు ఒక సమూహంగా గుర్తిస్తుంది.

 * సారూప్య నియమం (Law of Similarity):

 ఆకారం, రంగు లేదా పరిమాణంలో ఒకేలా (పోలిక) ఉన్నవాటిని మనం ఒక సమూహంగా భావిస్తాము.

 * సంపూరణ / పూరణ నియమం (Law of Closure): 

అసంపూర్ణంగా (గ్యాప్స్ తో) ఉన్న ఆకృతులను, గీతలను మన మనస్సు దానంతటదే పూర్తి చేసి ఒక సంపూర్ణ చిత్రంగా చూస్తుంది.

 * అవిచ్ఛిన్న నియమం (Law of Continuity):

 ఒక క్రమంలో లేదా ఒకే వరసలో వెళ్తున్న విషయాలను మనం విడగొట్టకుండా ఒక కొనసాగింపుగా చూస్తాము.

 * ఆకృతి - నేపథ్య నియమం (Figure-Ground Principle): 

మనం దేనినైతే తీక్షణంగా గమనిస్తున్నామో అది 'ఆకృతి' (Figure), దానికి వెనుక ఉన్న భాగం మొత్తం 'నేపథ్యం' (Ground). (ఉదాహరణకు: ఆకాశంలో ఎగురుతున్న పక్షిని చూస్తున్నప్పుడు పక్షి ఆకృతి, ఆకాశం నేపథ్యం).

విద్యాపరమైన ప్రాముఖ్యత (Educational Implications for TET):

అప్లికేషన్ బిట్స్ (Application bits) ఎక్కువగా ఈ విభాగం నుండే వస్తాయి:

 * మొత్తం నుండి భాగాలకు (Whole to Parts): బోధన ఎల్లప్పుడూ సమగ్రంగా మొదలై విడిభాగాలకు వెళ్ళాలి.

   (ఉదాహరణకు: సైన్స్ లో మొక్క గురించి చెప్పేటప్పుడు, ముందు మొక్క మొత్తాన్ని చూపించి తర్వాత వేర్లు, కాండం, ఆకులు అని విడి భాగాల గురించి చెప్పడం. అలాగే ముందు పద్యం మొత్తం పాడి వినిపించి, తర్వాత పదాలకు అర్థం చెప్పడం).

 * బట్టీ విధానానికి వ్యతిరేకం: పిల్లలు బట్టీ పట్టడాన్ని (Rote Learning) ఈ సిద్ధాంతం తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తుంది. అర్థవంతమైన అభ్యసనానికి (Meaningful Learning) ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది.

 * సమస్యా పరిష్కారం: గణితం, సైన్స్ వంటి సబ్జెక్టులలో పిల్లలు తమకు తాముగా ఆలోచించి సమస్యా పరిష్కారం (Problem-Solving) చేసేలా ప్రోత్సహిస్తుంది.

 * హ్యూరిస్టిక్ పద్ధతి (అన్వేషణ పద్ధతి): విద్యార్థులను అన్వేషకులుగా మార్చడానికి, వారిలో సృజనాత్మకత (Creativity), తార్కిక ఆలోచన (Logical thinking) పెంపొందించడానికి గెస్టాల్ట్ సిద్ధాంతం చాలా ఉపయోగపడుతుంది.