బాల్య దుర్వినియోగం (Child Abuse), శిక్ష & పిల్లల హక్కులు Notes, Practice Test

D.Ed మరియు B.Ed విద్యా మనోవిజ్ఞానశాస్త్రం (Educational Psychology & Child Development) సిలబస్ ఆధారంగా "బాల్య దుర్వినియోగం (Child Abuse), శిక్ష (Punishment) & పిల్లల హక్కులు (Child Rights)" అంశాలపై TET మరియు DSC పరీక్షల దృష్ట్యా రూపొందించిన సమగ్ర నోట్స్:

1. బాల్య దుర్వినియోగం (Child Abuse / Child Maltreatment)

పిల్లల శారీరక, మానసిక, భావోద్వేగ లేదా సామాజిక శ్రేయస్సుకు హాని కలిగించే విధంగా పెద్దలు లేదా సంరక్షకులు ప్రవర్తించడాన్ని బాల్య దుర్వినియోగం అంటారు.

ప్రధాన రకాలు (Types of Child Abuse):

1. శారీరక దుర్వినియోగం (Physical Abuse):
   • పిల్లలను కొట్టడం, కాలితో తన్నడం, వాతలు పెట్టడం, గాయపరచడం వంటి శారీరక హింసకు గురిచేయడం.
2. భావోద్వేగ / మానసిక దుర్వినియోగం (Emotional / Psychological Abuse):
   • పిల్లలను అవమానించడం, ఇతరులతో పోల్చి కించపరచడం, తిట్టడం, భయపెట్టడం, ప్రేమ మరియు ఆప్యాయతలను నిరాకరించడం.
   • దీనివల్ల పిల్లల్లో ఆత్మవిశ్వాసం (Self-esteem) దెబ్బతింటుంది.
3. లైంగిక దుర్వినియోగం (Sexual Abuse):
   • పిల్లల అమాయకత్వాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని లైంగిక వేధింపులకు గురిచేయడం లేదా అసభ్యకర చర్యలకు పురికొల్పడం (దీని రక్షణ కోసం POCSO Act 2012 అమల్లో ఉంది).
4. నిర్లక్ష్యం (Child Neglect):
   • పిల్లలకు కనీస అవసరాలైన ఆహారం, బట్టలు, ఆశ్రయం, వైద్య సంరక్షణ మరియు విద్యావకాశాలు కల్పించకుండా బాధ్యతారాహిత్యంగా వ్యవహరించడం.

వికాసంపై దుర్వినియోగ ప్రభావం (Developmental Impacts):

• సంజ్ఞానాత్మక ప్రభావం: ఏకాగ్రత లోపించడం, జ్ఞాపకశక్తి మందగించడం, విద్యా సాధనలో వెనుకబడటం.
• భావోద్వేగ ప్రభావం: భయం, ఆందోళన (Anxiety), న్యూనతాభావం (Inferiority complex), పోస్ట్-ట్రామాటిక్ స్ట్రెస్ డిజార్డర్ (PTSD).
• సామాజిక ప్రభావం: ఇతరులతో సంబంధాలు నెరపలేకపోవడం, ఒంటరితనం, లేదా విపరీతమైన దూకుడు ప్రవర్తన (Aggression).

2. శిక్ష & శారీరక శిక్ష (Punishment & Corporal Punishment)

మనోవిజ్ఞాన దృక్కోణం (Psychological Perspective on Punishment):

• బి.ఎఫ్. స్కిన్నర్ (B.F. Skinner - కార్యసాధక నిబంధనం):
  • స్కిన్నర్ ప్రకారం శిక్ష అవాంఛనీయ ప్రవర్తనను శాశ్వతంగా నిర్మూలించదు, కేవలం తాత్కాలికంగా అణచివేస్తుంది (Suppresses temporarily).
  • శిక్ష విధించే వ్యక్తి లేదా పాఠశాల పట్ల పిల్లల్లో భయం, ద్వేషం, తప్పించుకునే ధోరణి (Avoidance behavior) పెరుగుతాయి.
  • ధనాత్మక శిక్ష (Positive Punishment): అవాంఛనీయ ప్రవర్తనను తగ్గించడానికి బాధాకరమైన ఉద్దీపనను ఇవ్వడం (ఉదా: దండించడం).
  • ఋణాత్మక శిక్ష (Negative Punishment): నచ్చిన ఉద్దీపనను లేదా హక్కును దూరం చేయడం (ఉదా: ఆటల పీరియడ్‌ను రద్దు చేయడం).

శారీరక శిక్ష (Corporal Punishment):

• క్రమశిక్షణ పేరుతో పిల్లలకు శారీరక నొప్పి, గాయం లేదా మానసిక క్షోభ కలిగించే చర్యలను శారీరక శిక్ష అంటారు.
• చట్టపరమైన నిషేధం:
  • విద్యాహక్కు చట్టం (RTE Act - 2009) లోని సెక్షన్ 17: పాఠశాలల్లో పిల్లలను ఏ రూపంలోనైనా శారీరకంగా దండించడం లేదా మానసికంగా వేధించడం పూర్తిగా నిషేధం. దీనిని ఉల్లంఘిస్తే క్రమశిక్షణా చర్యలు మరియు జరిమానా/శిక్ష ఉంటాయి.
• ప్రత్యామ్నాయం - సానుకూల క్రమశిక్షణ (Positive Discipline):
  • దండించడం కాకుండా సమస్య పరిష్కార విధానం, ప్రవర్తనా మార్పు కౌన్సెలింగ్, పునర్బలనం (Reinforcement) మరియు ప్రజాస్వామ్య నియమాల ద్వారా క్రమశిక్షణను అలవర్చడం.

3. పిల్లల హక్కులు (Child Rights)

A. ఐక్యరాజ్యసమితి బాలల హక్కుల ఒప్పందం (UNCRC - 1989)

ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ 1989 నవంబర్ 20న బాలల హక్కుల తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది (భారతదేశం 1992లో ఆమోదించింది). 18 సంవత్సరాల లోపు వయస్సు గల వారందరినీ పిల్లలుగా గుర్తించింది.

UNCRC పిల్లల హక్కులను 4 ప్రధాన వర్గాలుగా విభజించింది:

1. జీవించే హక్కు (Right to Survival):
   • జీవించే ప్రాథమిక హక్కు, పోషకాహారం, పరిశుభ్రమైన తాగునీరు, ఆరోగ్య సంరక్షణ మరియు జీవన ప్రమాణాలు పొందే హక్కు.
2. రక్షణ పొందే హక్కు (Right to Protection):
   • అన్ని రకాల దోపిడీ, శారీరక/మానసిక హింస, బాలకార్మిక వ్యవస్థ, లైంగిక వేధింపులు మరియు వివక్షతల నుండి రక్షణ పొందే హక్కు.
3. అభివృద్ధి చెందే హక్కు (Right to Development):
   • ఉచిత, నాణ్యమైన విద్య పొందే హక్కు, బాల్యంలో ఆటపాటలు, విశ్రాంతి, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు మరియు సంపూర్ణ మూర్తిమత్వ వికాసం సాధించే హక్కు.
4. భాగస్వామ్య హక్కు (Right to Participation):
   • తమ జీవితాలను ప్రభావితం చేసే నిర్ణయాలలో తమ అభిప్రాయాలను స్వేచ్ఛగా వ్యక్తపరిచే హక్కు, సమాచార హక్కు మరియు ఆలోచనా స్వాతంత్ర్యం.

B. భారత రాజ్యాంగం - పిల్లల హక్కుల రక్షణ అధికరణలు (Articles)

అధికరణ (Article)	రాజ్యాంగ నిబంధన
ఆర్టికల్ 21A	6 నుండి 14 సంవత్సరాల పిల్లలందరికీ ప్రాథమిక విద్యను ఉచిత, నిర్బంధ ప్రాథమిక హక్కుగా కల్పించడం (86వ సవరణ, 2002).
ఆర్టికల్ 24	14 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలను కర్మాగారాలు, గనులు లేదా ఇతర ప్రమాదకర పనుల్లో నియమించడాన్ని నిషేధించడం (బాలకార్మిక నిషేధం).
ఆర్టికల్ 39(e)	పిల్లల లేత ప్రాయం (Tender age) దుర్వినియోగం కాకుండా కాపాడటం.
ఆర్టికల్ 39(f)	పిల్లలు స్వేచ్ఛాయుత, గౌరవప్రద వాతావరణంలో ఆరోగ్యకరమైన రీతిలో ఎదగడానికి సమాన అవకాశాలు కల్పించడం, దోపిడీ నుండి రక్షించడం.
ఆర్టికల్ 45	6 సంవత్సరాల లోపు పిల్లలకు ప్రారంభ బాల్య సంరక్షణ మరియు పూర్వ ప్రాథమిక విద్య (ECCE) అందించేందుకు రాష్ట్రాలు కృషి చేయడం.
ఆర్టికల్ 51A(k)	6-14 సం. పిల్లలకు విద్యావకాశాలు కల్పించడం తల్లిదండ్రులు/సంరక్షకుల ప్రాథమిక విధి (86వ రాజ్యాంగ సవరణ).

C. పిల్లల రక్షణ కోసం ముఖ్యమైన చట్టాలు & వ్యవస్థలు

1. విద్యాహక్కు చట్టం - 2009 (RTE Act, 2009):
   • సెక్షన్ 16: విద్యార్థిని తరగతిలో నిలిపివేయడం (No Detention) లేదా పాఠశాల నుండి బహిష్కరించడం నిషేధం (2019 సవరణ ద్వారా కొన్ని షరతులు చేర్చబడ్డాయి).
   • సెక్షన్ 17: శారీరక శిక్ష మరియు మానసిక వేధింపుల సంపూర్ణ నిషేధం.
   • సెక్షన్ 28: ఉపాధ్యాయులు ప్రైవేట్ ట్యూషన్లు చెప్పడం నిషేధం.
2. పోక్సో చట్టం - 2012 (POCSO Act - Protection of Children from Sexual Offences):
   • 18 ఏళ్ల లోపు బాలబాలికలను అన్ని రకాల లైంగిక దాడులు, వేధింపులు మరియు పోర్నోగ్రఫీ నుండి రక్షించే కఠిన చట్టం.
3. బాలల న్యాయ చట్టం - 2015 (Juvenile Justice - Care & Protection of Children Act):
   • సంరక్షణ అవసరమైన పిల్లలు మరియు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించిన పిల్లల పునరావాసం, హక్కుల రక్షణ.
4. బాల కార్మిక వ్యవస్థ (నిషేధ మరియు నియంత్రణ) చట్టం - 1986 (2016 సవరణ):
   • 14 ఏళ్ల లోపు పిల్లలను అన్ని రకాల వ్యాపారాలలో పని చేయించడాన్ని నిషేధించింది. 14-18 ఏళ్ల కిశోరులను (Adolescents) ప్రమాదకర పరిశ్రమల్లో నిషేధించింది.
5. సంస్థాగత వ్యవస్థలు:
   • NCPCR: నేషనల్ కమిషన్ ఫర్ ప్రొటెక్షన్ ఆఫ్ చైల్డ్ రైట్స్ (2007 లో ఏర్పాటు).
   • SCPCR: స్టేట్ కమిషన్ ఫర్ ప్రొటెక్షన్ ఆఫ్ చైల్డ్ రైట్స్.
   • చైల్డ్‌లైన్ నంబర్: 1098 (ఆపదలో ఉన్న పిల్లల రక్షణ కోసం 24 గంటల టోల్-ఫ్రీ హెల్ప్‌లైన్).

TET / DSC పరీక్ష దృష్టికోణంలో ముఖ్యమైన బిట్స్ (Quick Revision Points)

1. RTE-2009 లోని ఏ సెక్షన్ శారీరక శిక్షను నిషేధిస్తుంది?
   • సమాధానం: సెక్షన్ 17 (Section 17).
2. UNCRC ప్రకారం పిల్లల వయోపరిమితి ఎంత?
   • సమాధానం: 18 సంవత్సరాల లోపు వయస్సు గలవారు.
3. కార్యసాధక నిబంధన ప్రకారం శిక్ష ప్రభావం ఎలాంటిది?
   • సమాధానం: అవాంఛనీయ ప్రవర్తనను శాశ్వతంగా పోగొట్టదు, తాత్కాలికంగా మాత్రమే అణచివేస్తుంది.
4. ఆపదలో ఉన్న పిల్లల కోసం ఉద్దేశించిన జాతీయ హెల్ప్‌లైన్ నంబర్ ఏది?
   • సమాధానం: 1098 (Childline).
5. రాజ్యాంగంలోని ఏ అధికరణ బాలకార్మిక వ్యవస్థను నిషేధిస్తుంది?
   • సమాధానం: ఆర్టికల్ 24 (Article 24).
6. ప్రపంచ బాలల హక్కుల దినోత్సవం ఎప్పుడు జరుపుకుంటారు?
   • సమాధానం: నవంబర్ 20 (UNCRC ఆమోదించిన రోజు).

   
   

Practice Test 

https://guruvu.co.in/tet/child_abuse_rights.php