అభ్యాసనంతో మరియు అభ్యాసకునితో బోధన సంబంధం, తరగతి గది నిర్వహణ, మరియు నాయకత్వం

D.Ed మరియు B.Ed తెలుగు అకాడమీ విద్యా మనోవిజ్ఞానశాస్త్రం (Educational Psychology & Pedagogy) పాఠ్యపుస్తకాల ఆధారంగా "అభ్యాసనంతో మరియు అభ్యాసకునితో బోధన సంబంధం, తరగతి గది నిర్వహణ, మరియు నాయకత్వం" అంశాలపై సమగ్ర నోట్స్:

విభాగం 1: అభ్యాసనంతో మరియు అభ్యాసకునితో బోధన సంబంధం (Relationship of Teaching with Learning and the Learner)

బోధన (Teaching) మరియు అభ్యసనం (Learning) ఒకే నాణేనికి ఉన్న రెండు ముఖాల వంటివి. అయితే ఆధునిక విద్యా మనోవిజ్ఞానశాస్త్రం ప్రకారం, బోధన జరిగినంత మాత్రాన అభ్యసనం జరిగినట్లు కాదు.

1. బోధనకు - అభ్యసనానికి గల సంబంధం:

• సాధనం - సాధ్యం సంబంధం: బోధన అనేది సాధనం (Means) అయితే, అభ్యసనం అనేది సాధ్యం / లక్ష్యం (End / Outcome).
• కారణం - ఫలితం (Cause and Effect): సమర్థవంతమైన బోధన అభ్యసనానికి అనుకూల కారణమవుతుంది; విద్యార్థి ప్రవర్తనలో ఆశించిన శాశ్వత మార్పే అభ్యసన ఫలితం.
• ఉద్దేశ్యపూర్వక ప్రక్రియ (Intentional Process): బోధన ఎల్లప్పుడూ అభ్యసకుడిలో జ్ఞానం, నైపుణ్యాలు, వైఖరుల నిర్మాణాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని సాగే ఉద్దేశ్యపూర్వక అంతశ్చర్య (Interaction).

2. బోధనకు - అభ్యాసకునికి గల సంబంధం:

• త్రిధ్రువ ప్రక్రియ (Tri-polar Process - John Dewey):
  • విద్య అనేది మూడు ధ్రువాల మధ్య సాగే ప్రక్రియ: \text{ఉపాధ్యాయుడు (Teacher)} \longleftrightarrow \text{విద్యార్థి (Learner)} \longleftrightarrow \text{పాఠ్యాంశం / సమాజం (Curriculum / Environment)}
• జ్ఞాన నిర్మాణకర్తగా అభ్యాసకుడు (Constructivist View):
  • NCF-2005 మరియు NEP-2020 ప్రకారం విద్యార్థి ఖాళీ పాత్ర (Tabula Rasa) కాదు; స్వయంగా జ్ఞానాన్ని నిర్మించుకునే క్రియాశీల అభ్యాసకుడు (Active Constructor of Knowledge).
• ఫెసిలిటేటర్‌గా ఉపాధ్యాయుడు (Teacher as Facilitator):
  • ఉపాధ్యాయుడు సమాచారాన్ని అందించేవాడు (Transmitter) మాత్రమే కాదు; వైగోట్స్కీ (Vygotsky) సూచించినట్లుగా స్క్యాఫోల్డింగ్ (Scaffolding) అందిస్తూ, విద్యార్థి సమీప వికాస మండలం (ZPD - Zone of Proximal Development) చేరుకోవడానికి తోడ్పడే మార్గదర్శి.
• వ్యక్తిగత భేదాల గుర్తింపు (Individual Differences): అభ్యాసకుని ప్రజ్ఞ, అభిరుచులు, సంసిద్ధత (Readiness - థార్న్‌డైక్ సంసిద్ధతా నియమం), అభ్యసన శైలులు (Visual, Auditory, Kinesthetic) గుర్తించి బోధనను అనుకూలపరచాలి.

విభాగం 2: తరగతి గది నిర్వహణ (Classroom Management)

తరగతి గది నిర్వహణ అంటే కేవలం విద్యార్థులను నిశ్శబ్దంగా ఉంచడం కాదు; అర్థవంతమైన అభ్యసనం జరగడానికి అనుకూలమైన భౌతిక, సామాజిక-భావోద్వేగ వాతావరణాన్ని సృష్టించి కొనసాగించడం.

1. జాకబ్ కూనిన్ (Jacob Kounin) తరగతి గది నిర్వహణ నమూనా:

విద్యా మనోవిజ్ఞానంలో కూనిన్ పరిశోధనలు తరగతి గది నిర్వహణకు ప్రామాణికమైనవి:

• సర్వాంతర్యామిత్వం (Withitness): తరగతి గదిలో ఎక్కడ, ఏ విద్యార్థి ఏమి చేస్తున్నాడో ఉపాధ్యాయుడు ఎప్పటికప్పుడు గమనిస్తూ ఉండటం ("వెనుక కళ్ళు ఉండటం" - Eyes in the back of the head). సమస్య చిన్నదిగా ఉన్నప్పుడే గుర్తించి పరిష్కరించడం.
• ఏకకాల బహుళ నిర్వహణ (Overlapping): ఒకే సమయంలో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కార్యకలాపాలను సమర్థవంతంగా నిర్వహించగలగడం (ఉదా: ఒక విద్యార్థికి సందేహం తీరుస్తూనే, వెనుక అల్లరి చేస్తున్న మరొకరిని దృష్టి సంకేతంతో నియంత్రించడం).
• సున్నిత పరివర్తన (Smoothness): ఒక బోధనాంశం నుండి మరొక అంశానికి మారేటప్పుడు అడ్డంకులు లేకుండా సహజంగా, సాఫీగా సాగడం.
• బోధనా ఊపు / వేగం (Momentum): అనవసరమైన వివరణలతో పాఠం వేగాన్ని తగ్గించకుండా, సరైన వేగంతో పాఠ్యాంశాన్ని ముందుకు నడపడం.
• సమూహ అప్రమత్తత (Group Alerting): తరగతిలోని విద్యార్థులందరినీ క్రియాశీలంగా, అప్రమత్తంగా ఉంచుతూ ప్రశ్నలు అడగడం (ముందు ప్రశ్న వేసి, ఆలోచించే సమయం ఇచ్చి, తర్వాత ఒకరిని పిలవడం).

2. తరగతి గది నిర్వహణ విధానాలు (Approaches):

1. నివారణ విధానం (Preventive Approach): సమస్యలు రాకముందే నివారించడం (స్పష్టమైన నియమాలు రూపొందించడం, ఆసక్తికరమైన TLM వాడటం).
2. సహాయక విధానం (Supportive Approach): విద్యార్థులకు ఆటంకం కలిగినప్పుడు మద్దతునివ్వడం, ఉత్సాహపరచడం.
3. దిద్దుబాటు విధానం (Corrective Approach): తప్పు ప్రవర్తన జరిగినప్పుడు దండించకుండా ప్రత్యామ్నాయ సరైన ప్రవర్తనను సూచించడం (Positive Behavior Support).

3. ప్రవర్తనా సమస్యల పరిష్కార వ్యూహాలు:

• దూర సామీప్య నియంత్రణ (Proximity Control): అల్లరి చేస్తున్న విద్యార్థి దగ్గరకు నిశ్శబ్దంగా నడవడం ద్వారా ప్రవర్తనను మార్చడం.
• అశాబ్దిక సంకేతాలు (Non-verbal Cues): కంటి చూపు, చేతి సైగలతో హెచ్చరించడం.
• ఉద్దేశపూర్వక ఉపేక్ష (Planned Ignoring): శ్రద్ధను ఆకర్షించడానికి చేసే చిన్నచిన్న అల్లరి పనులను పట్టించుకోకుండా వదిలేయడం.

విభాగం 3: నాయకత్వం మరియు శైలులు (Leadership & Leadership Styles)

ఉపాధ్యాయుడు కేవలం బోధకుడు మాత్రమే కాదు, తరగతి గదికి మరియు సమాజానికి క్రియాశీలక నాయకుడు (Educational Leader).

1. కుర్ట్ లెవిన్ (Kurt Lewin) నాయకత్వ శైలుల వర్గీకరణ:

నాయకత్వ శైలి	ఉపాధ్యాయుని తీరు / స్వభావం	విద్యార్థుల ప్రవర్తన / ప్రభావం	తరగతి గది ఫలితం
నిరంకుశ నాయకత్వం (Authoritarian / Autocratic)	• ఉపాధ్యాయుడే సంపూర్ణ అధికార కేంద్రం. • విద్యార్థుల అభిప్రాయాలకు తావుండదు. • కఠిన నియమాలు, ఆదేశాలు.	• భయం, నిరాశ, అభద్రతాభావం. • ఉపాధ్యాయుడు ఉన్నప్పుడు మాత్రమే నిశ్శబ్దం. • దూకుడు లేదా పూర్తిగా అణగిమణగి ఉండటం.	నాణ్యత లేని పని, సృజనాత్మకత నశిస్తుంది.
ప్రజాస్వామ్య నాయకత్వం (Democratic / Participative)	• విద్యార్థుల భాగస్వామ్యంతో నిర్ణయాలు. • స్వేచ్ఛ, పరస్పర గౌరవం, మార్గదర్శకత్వం. • శిశుకేంద్రిత విధానం.	• స్వీయ క్రమశిక్షణ (Self-discipline). • అధిక ప్రేరణ, సహకార భావన. • ఉపాధ్యాయుడు లేకపోయినా బాధ్యతగా ఉండటం.	అత్యుత్తమ ఫలితాలు, సృజనాత్మకత, సంతృప్తి.
జోక్యం చేసుకోని / నిర్లిప్త నాయకత్వం (Laissez-faire / Free-rein)	• నియంత్రణ ఉండదు, సంపూర్ణ స్వేచ్ఛ. • ఉపాధ్యాయుడు నిష్క్రియాత్మకంగా ఉంటాడు. • సరైన మార్గదర్శకత్వం కల్పించడు.	• గందరగోళం, లక్ష్యహీనత. • విద్యార్థులలో బాధ్యతారాహిత్యం. • గ్రూపులుగా విడిపోయి ఘర్షణలు.	అతి తక్కువ ఉత్పాదకత, క్రమశిక్షణా రాహిత్యం.

2. ఇతర ముఖ్యమైన నాయకత్వ నమూనాలు:

• పరివర్తనాత్మక నాయకత్వం (Transformational Leadership): ఉపాధ్యాయుడు విద్యార్థులను ఉత్తేజపరుస్తూ, వారి ఆలోచనల్లో, విలువలలో గుణాత్మక పరివర్తన తీసుకురావడం. విద్యార్థులకు రోల్ మోడల్‌గా నిలవడం.
• లావాదేవీల నాయకత్వం (Transactional Leadership): "పని చేస్తే బహుమతి - చేయకపోతే నష్టం" అనే పద్ధతిలో బహుమతులు, శిక్షల ఆధారంగా క్రమశిక్షణను సాధించడం.
• సందర్భోచిత నాయకత్వం (Situational Leadership - Hersey & Blanchard): తరగతి గదిలోని పరిస్థితిని, విద్యార్థుల పరిపక్వత మరియు సంసిద్ధత స్థాయిని బట్టి తన నాయకత్వ శైలిని మార్చుకోవడం.

TET / DSC పరీక్ష దృష్టికోణంలో కీలకమైన బిట్స్ (High-Yield Points)

1. జాకబ్ కూనిన్ ప్రకారం 'Withitness' అంటే ఏమిటి?
   • తరగతి గదిలో ఏం జరుగుతుందో ఉపాధ్యాయుడికి ఎప్పటికప్పుడు సమగ్రమైన అవగాహన ఉండటం.
2. తరగతి గదిలో స్వీయ-క్రమశిక్షణ (Self-Discipline) మరియు గరిష్ట సృజనాత్మకతను పెంపొందించే నాయకత్వ శైలి ఏది?
   • ప్రజాస్వామ్య నాయకత్వ శైలి (Democratic Style).
3. ఉపాధ్యాయుడు గదిలో లేనప్పుడు విద్యార్థులు క్రమశిక్షణ కోల్పోయి అల్లరి చేయడానికి కారణమయ్యే నాయకత్వ శైలి ఏది?
   • నిరంకుశ నాయకత్వ శైలి (Autocratic Style).
4. ఒకే సమయంలో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పనులను ఉపాధ్యాయుడు నియంత్రించగలగడాన్ని కూనిన్ ఏమన్నారు?
   • ఓవర్‌లాపింగ్ (Overlapping).
5. NCF-2005 ప్రకారం ఉపాధ్యాయుని ప్రధాన పాత్ర ఏమిటి?
   • సులభతరం చేసే వ్యక్తి / సహాయకారి (Facilitator).
6. బోధన - అభ్యసన సంబంధంలో ఏది సాధనం, ఏది సాధ్యం?
   • బోధన = సాధనం (Means); అభ్యసనం = సాధ్యం (End).

   
   

Practice Test 

https://guruvu.co.in/tet/classroom.php