విశేషణం, క్రియా విశేషణం विशेषण, क्रियाविशेषण Notes

తెలుగు వ్యాకరణం: విశేషణం (Adjective) - సమగ్ర నోట్స్

1. విశేషణం నిర్వచనం

నామవాచకం (Noun) లేదా సర్వనామం (Pronoun) యొక్క గుణమును, స్వభావాన్ని, రంగును, పరిమాణాన్ని, సంఖ్యను లేదా రుచిని తెలిపే పదాన్ని "విశేషణం" అంటారు.

• విశేష్యం: ఏ పదం యొక్క గుణాన్ని లేదా ధర్మాన్ని విశేషణం తెలుపుతుందో, ఆ నామవాచక పదానిని 'విశేష్యం' అంటారు.
• ఉదాహరణ: "తెల్లని ఆవు"
  • తెల్లని = విశేషణం (రంగును తెలుపుతోంది)
  • ఆవు = విశేష్యం (నామవాచకం)

2. విశేషణాల రకాలు

విశేషణాలు ప్రధానంగా క్రింది రకాలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి:

అ) గుణ విశేషణం:

వస్తువులు లేదా వ్యక్తుల యొక్క మంచి, చెడ్డ, అందం, రంగు, ఆకారం మొదలైన గుణాలను తెలిపేది.

• ఉదాహరణలు:
  • మంచి బాలుడు ('మంచి' గుణాన్ని తెలుపుతోంది)
  • అందమైన తోట ('అందమైన' సౌందర్యాన్ని తెలుపుతోంది)
  • నల్లని మేఘాలు ('నల్లని' రంగును తెలుపుతోంది)

ఆ) సంఖ్యా విశేషణం:

వస్తువుల లేదా వ్యక్తుల సంఖ్యను తెలిపేది.

• ఉదాహరణలు:
  • ఐదు పుస్తకాలు ('ఐదు' సంఖ్యను తెలుపుతోంది)
  • పది మంది విద్యార్థులు

ఇ) పరిమాణ / పరిమిత విశేషణం:

వస్తువుల కొలతలను, పరిమాణాన్ని లేదా పరిమితిని తెలిపేది.

• ఉదాహరణలు:
  • చాలా నీరు
  • కొద్ది దూరం
  • కిలో బియ్యం

ఈ) క్రమ విశేషణం (పూరణ విశేషణం):

క్రమాన్ని లేదా వరుసను తెలిపే విశేషణాలు.

• ఉదాహరణలు:
  • మొదటి తరగతి
  • రెండవ స్థానం

3. ఉదాహరణ వాక్యాలు - విశ్లేషణ

1. రాముడు మంచి బాలుడు.
   • విశేషణం: మంచి (గుణాన్ని తెలుపుతుంది)
   • విశేష్యం: రాముడు / బాలుడు
2. ఆకాశంలో ఎత్తైన పర్వతం ఉంది.
   • విశేషణం: ఎత్తైన (రూపాన్ని/ఎత్తును తెలుపుతుంది)
   • విశేష్యం: పర్వతం
3. అరటిపండు తియ్యగా ఉంటుంది.
• విశేషణం: తియ్యగా (రుచిని తెలుపుతుంది)
• విశేష్యం: అరటిపండు

4. మాదిరి ప్రశ్నలు (Model Questions)

ప్రశ్న 1: "అందమైన పూవు వికసించింది" - ఈ వాక్యంలో విశేషణ పదం ఏది?

• ఎ) పూవు
• బి) వికసించింది
• సి) అందమైన
• డి) ఆకాశం
• జవాబు: సి) అందమైన
• వివరణ: 'అందమైన' అనేది పూవు యొక్క గుణాన్ని (సౌందర్యాన్ని) తెలుపుతోంది కాబట్టి ఇది విశేషణం.

ప్రశ్న 2: క్రింది వాటిలో 'సంఖ్యా విశేషణానికి' సరైన ఉదాహరణ ఏది?

• ఎ) నల్లని కాకి
• బి) ఐదు రూపాయలు
• సి) తీయని మామిడిపండు
• డి) ఎత్తైన భవనం
• జవాబు: బి) ఐదు రూపాయలు
• వివరణ: 'ఐదు' అనేది వస్తువుల సంఖ్యను సూచిస్తుంది కాబట్టి ఇది సంఖ్యా విశేషణం.

ప్రశ్న 3: "సూర్యుడు ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రం" - ఈ వాక్యంలో విశేష్య పదం (Visheshyam) ఏది?

• ఎ) ప్రకాశవంతమైన
• బి) నక్షత్రం
• సి) ప్రకాశం
• డి) ఏదీ కాదు
• జవాబు: బి) నక్షత్రం
• వివరణ: 'నక్షత్రం' లేదా 'సూర్యుడు' అనేది నామవాచకం (విశేష్యం). దీని గుణాన్ని 'ప్రకాశవంతమైన' (విశేషణం) తెలుపుతోంది.

ప్రశ్న 4: "కావ్య చాలా తెలివైన అమ్మాయి" - ఈ వాక్యంలో విశేషణం ఏది?

• ఎ) కావ్య
• బి) అమ్మాయి
• సి) చాలా
• డి) తెలివైన
• జవాబు: డి) తెలివైన
• వివరణ: 'తెలివైన' అనేది అమ్మాయి యొక్క మేధస్సును (గుణాన్ని) తెలుపుతోంది.

ప్రశ్న 5: రుచిని తెలిపే విశేషణానికి ఉదాహరణను గుర్తించండి.

• ఎ) ఎరుపు
• బి) పుల్లని చింతపండు
• సి) మూడు పండ్లు
• డి) పెద్ద ఇల్లు
• జవాబు: బి) పుల్లని చింతపండు

• వివరణ: 'పుల్లని' అనేది చింతపండు యొక్క రుచిని తెలిపే విశేషణం.

తెలుగు వ్యాకరణం: క్రియా విశేషణం (Adverb) - సమగ్ర నోట్స్

1. క్రియా విశేషణం నిర్వచనం

క్రియ (Verb) జరిగే విధానాన్ని, కాలమును, స్థలమును లేదా పరిమాణాన్ని విశేషంగా తెలిపే పదాన్ని "క్రియా విశేషణం" అంటారు. అంటే, పని ఎలా, ఎప్పుడు, ఎక్కడ లేదా ఎంతవరకు జరిగిందో చెప్పే పదమే క్రియా విశేషణం.

• ఉదాహరణ: "హనుమ వేగంగా వెళ్ళాడు."
  • వెళ్ళాడు = క్రియ (పని)
  • వేగంగా = క్రియా విశేషణం (పని జరిగే విధానాన్ని తెలుపుతోంది)

2. క్రియా విశేషణాల రకాలు

అర్థం మరియు సందర్భాన్ని బట్టి క్రియా విశేషణాలను ప్రధానంగా కొన్ని రకాలుగా విభజించవచ్చు:

అ) విధానాన్ని తెలిపే క్రియా విశేషణం (Adverbs of Manner):

క్రియ ఏ విధంగా లేదా ఎలా జరిగిందో తెలిపేది.

• ఉదాహరణలు:
  • రాముడు మెల్లగా నడిచాడు. ('మెల్లగా' అనేది నడిచే విధానం)
  • పిల్లలు సంతోషంగా ఆడుతున్నారు.
  • వర్షం జోరుగా కురిసింది.

ఆ) కాలమును తెలిపే క్రియా విశేషణం (Adverbs of Time):

క్రియ ఎప్పుడు జరిగిందో (సమయాన్ని) తెలిపేది.

• ఉదాహరణలు:
  • రమేష్ నిన్న వచ్చాడు. ('నిన్న' సమయాన్ని తెలుపుతోంది)
  • మేము రేపు ఊరికి వెళతాము.
  • సూర్యుడు ఉదయం ఉదయిస్తాడు.

ఇ) స్థలమును తెలిపే క్రియా విశేషణం (Adverbs of Place):

క్రియ ఎక్కడ జరిగిందో (స్థలాన్ని) తెలిపేది.

• ఉదాహరణలు:
  • పిల్లలు బయట ఆడుతున్నారు. ('బయట' స్థలాన్ని తెలుపుతోంది)
  • పుస్తకం బల్ల కింద ఉంది.
  • అతడు ఇక్కడ కూర్చున్నాడు.

ఈ) పరిమాణాన్ని తెలిపే క్రియా విశేషణం (Adverbs of Degree/Quantity):

క్రియ ఎంతటి పరిమాణంలో లేదా ఎంత ఎక్కువగా జరిగిందో తెలిపేది.

• ఉదాహరణలు:
  • ఆమె చాలా మాట్లాడింది.
  • వర్షం కొద్దిగా పడింది.

3. ఉదాహరణ వాక్యాలు - విశ్లేషణ

1. జింక వేగంగా పరుగెత్తింది.
   • క్రియా విశేషణం: వేగంగా (ఎలా పరుగెత్తింది?)
   • క్రియ: పరుగెత్తింది
2. వనజ చక్కగా పాట పాడింది.
   • క్రియా విశేషణం: చక్కగా (ఎలా పాడింది?)
   • క్రియ: పాడింది
3. అతను నిన్న పాఠశాలకు రాలేదు.
   • క్రియా విశేషణం: నిన్న (ఎప్పుడు రాలేదు?)
   • క్రియ: రాలేదు

4. మాదిరి ప్రశ్నలు (Model Questions)

ప్రశ్న 1: "కుందేలు మెల్లగా నడిచింది" - ఈ వాక్యంలో క్రియా విశేషణం ఏది?

• ఎ) కుందేలు
• బి) నడిచింది
• సి) మెల్లగా
• డి) ఏదీ కాదు
• జవాబు: సి) మెల్లగా
• వివరణ: 'మెల్లగా' అనేది నడక జరిగే విధానాన్ని తెలుపుతోంది కాబట్టి ఇది క్రియా విశేషణం.

ప్రశ్న 2: క్రింది వాటిలో కాలమును (సమయాన్ని) తెలిపే క్రియా విశేషణం ఏది?

• ఎ) ఇక్కడ
• బి) వేగంగా
• సి) నిన్న
• డి) చక్కగా
• జవాబు: సి) నిన్న
• వివరణ: 'నిన్న' అనేది సమయాన్ని (కాలాన్ని) సూచించే క్రియా విశేషణం.

ప్రశ్న 3: "పిల్లలు బయట ఆడుకుంటున్నారు" - ఈ వాక్యంలో క్రియా విశేష్య పదం ఏది?

• ఎ) పిల్లలు
• బి) బయట
• సి) ఆడుకుంటున్నారు
• డి) ఏదీ కాదు
• జవాబు: బి) బయట
• వివరణ: 'బయట' అనేది ఆడుకునే స్థలాన్ని సూచిస్తుంది, కాబట్టి ఇది స్థలవాచక క్రియా విశేషణం.

ప్రశ్న 4: "గీత అద్భుతంగా నాట్యం చేసింది" - ఈ వాక్యంలో క్రియ జరిగే విధానాన్ని తెలిపే పదం ఏది?

• ఎ) గీత
• బి) నాట్యం
• సి) చేసింది
• డి) అద్భుతంగా
• జవాబు: డి) అద్భుతంగా
• వివరణ: నాట్యం ఎలా చేసింది? 'అద్భుతంగా' చేసింది కాబట్టి ఇది క్రియా విశేషణం.

ప్రశ్న 5: క్రింది వాటిలో సరైన క్రియా విశేషణ వాక్యాన్ని గుర్తించండి.

• ఎ) రాముడు మంచి బాలుడు.
• బి) బస్తిలో పెద్ద ఇల్లు ఉంది.
• సి) రవి బస్సు కోసం వేగంగా పరిగెత్తాడు.
• డి) ఇది నల్లని ఆవు.
• జవాబు: సి) రవి బస్సు కోసం వేగంగా పరిగెత్తాడు.
• వివరణ: 'పరిగెత్తాడు' అనే క్రియ ఎలా జరిగిందో 'వేగంగా' అనే పదం వివరిస్తోంది కాబట్టి ఇది క్రియా విశేషణ వాక్యం.

हिंदी व्याकरण: विशेषण और क्रिया विशेषण (Adjective & Adverb)

1. विशेषण (Adjective)

परिभाषा:

संज्ञा (Noun) या सर्वनाम (Pronoun) के गुण, स्वभाव, रंग, परिमाण, संख्या या स्वाद (विशेषता) बताने वाले शब्द को 'विशेषण' कहते हैं।

 * विशेष्य (Visheshyam): जिस शब्द की विशेषता बताई जाती है, उसे विशेष्य कहते हैं।

 * उदाहरण: "सफेद गाय"

   * सफेद = विशेषण (रंग बता रहा है)

   * गाय = विशेष्य (संज्ञा)

विशेषण के प्रकार (Types of Adjectives):

 * गुणवाचक विशेषण (Gunvachak Visheshan):

   * किसी वस्तु या व्यक्ति के गुण, दोष, रंग, रूप, आकार आदि को बताने वाले शब्द।

   * उदाहरण: अच्छा लड़का, सुंदर बगीचा, काला बादल।

 * संख्यावाचक विशेषण (Sankhyavachak Visheshan):

   * वस्तुओं या व्यक्तियों की संख्या को बताने वाले शब्द।

   * उदाहरण: पाँच पुस्तकें, दस छात्र।

 * परिमाणवाचक विशेषण (Parimanvachak Visheshan):

   * वस्तुओं के माप-तौल या परिमाण को बताने वाले शब्द।

   * उदाहरण: बहुत पानी, थोड़ा दूर, एक किलो चावल।

 * क्रमवाचक / पूरण विशेषण (Kramvachak Visheshan):

   * क्रम या श्रृंखला को बताने वाले शब्द।

   * उदाहरण: पहली कक्षा, दूसरा स्थान।

2. क्रिया विशेषण (Adverb)

परिभाषा:

क्रिया (Verb) के होने के तरीके (रीति), समय, स्थान या मात्रा/परिमाण को विशेषता के साथ बताने वाले शब्द को 'क्रिया विशेषण' कहते हैं।

 * उदाहरण: "हनुमान तेजी से गए।"

   * गए = क्रिया

   * तेजी से = क्रिया विशेषण (काम होने का तरीका बता रहा है)

क्रिया विशेषण के प्रकार (Types of Adverbs):

 * रीतिवाचक क्रिया विशेषण (Adverbs of Manner):

   * क्रिया किस प्रकार या कैसे हुई, यह बताने वाले शब्द।

   * उदाहरण: राम धीरे से चला। / बच्चे खुशी से खेल रहे हैं।

 * कालवाचक क्रिया विशेषण (Adverbs of Time):

   * क्रिया कब हुई (समय) यह बताने वाले शब्द।

   * उदाहरण: रमेश कल आया। / हम कल जाएँगे।

 * स्थानवाचक क्रिया विशेषण (Adverbs of Place):

   * क्रिया कहाँ हुई (स्थान) यह बताने वाले शब्द।

   * उदाहरण: बच्चे बाहर खेल रहे हैं। / वह यहाँ बैठा है।

 * परिमाणवाचक क्रिया विशेषण (Adverbs of Degree/Quantity):

   * क्रिया कितनी मात्रा में हुई, यह बताने वाले शब्द।

   * उदाहरण: वह बहुत बोला। / वर्षा थोड़ी हुई।

3. मुख्य अंतर (Quick Comparison)

| शब्द | कैसे पहचानें? (पहचान) | उदाहरण |

|---|---|---|

| विशेषण (Adjective) | कैसा? / कितने? / कितना? | अच्छा, पाँच, बहुत |

| क्रिया विशेषण (Adverb) | कैसे? / कब? / कहाँ? | तेजी से, कल, बाहर |