కర్తరి వాక్యం, కర్మణి వాక్యం

తెలుగు వ్యాకరణంలో వాక్యాలను అర్థం చేసుకోవడానికి, భావాన్ని స్పష్టంగా వ్యక్తపరచడానికి వాచ్యాలు చాలా ముఖ్యం. ఇవి ప్రధానంగా రెండు రకాలు: 1. కర్తరి వాక్యం, 2. కర్మణి వాక్యం.

వీటికి సంబంధించిన పూర్తి వివరాలు, సూత్రాలు మరియు ఉదాహరణలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.

1. కర్తరి వాక్యం (Active Voice)

• నిర్వచనం: ఏ వాక్యములో అయితే కర్త (పని చేసేవారు) ప్రధానంగా ఉంటారో, మరియు క్రియ కర్త యొక్క లింగ, వచన, పురుషులను బట్టి మారుతుందో, ఆ వాక్యాన్ని కర్తరి వాక్యం అంటారు. ఇందులో ప్రాధాన్యత అంతా పని చేసే వ్యక్తికే (కర్తకు) ఇస్తారు.
• సాధారణ నిర్మాణం: కర్త + కర్మ + క్రియ

ఉదాహరణలు:

• రాముడు పుస్తకం చదివాడు.
• అమ్మ అన్నం వండింది.
• శివ క్రికెట్ ఆడాడు.
• కవి చక్కని కవిత రాశాడు.

2. కర్మణి వాక్యం (Passive Voice)

• నిర్వచనం: ఏ వాక్యములో అయితే కర్మ (పని యొక్క ఫలితం లేదా వస్తువు) ప్రధానంగా ఉంటుందో, దానిని కర్మణి వాక్యం అంటారు. కర్త ప్రాధాన్యత కోల్పోయి, కర్మ ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంటుంది.
• సాధారణ నిర్మాణం: కర్మ + కర్త + చేత/వలన + కర్మణి క్రియ (బడు ధాతువు చేర్చబడుతుంది)

ఉదాహరణలు:

• పుస్తకం రాముని చేత చదవబడింది.
• అన్నం అమ్మ చేత వండబడింది.
• క్రికెట్ శివ చేత ఆడబడింది.
• కవిత కవి చేత రాయబడింది.

3. కర్తరి వాక్యాన్ని కర్మణి వాక్యంగా మార్చే ముఖ్యమైన నియమాలు:

1. కర్త మార్పు: కర్త పక్కన 'చేత' లేదా 'వలన' అనే ప్రత్యయాలు చేర్చాలి (ఉదాహరణకు: రాముడు \rightarrow రాముని చేత).
2. కర్మ మార్పు: కర్తరి వాక్యంలోని కర్మ (object) కర్మణి వాక్యానికి మొదట వచ్చి ప్రధాన స్థానాన్ని పొందుతుంది.
3. క్రియ మార్పు: క్రియ రూపం మారుతుంది. సాధారణ క్రియ కాస్తా 'బడు' ప్రత్యయం చేరిన కర్మణి క్రియగా మారుతుంది (ఉదాహరణకు: రాశాడు \rightarrow రాయబడింది; చదివాడు \rightarrow చదవబడింది).

4. కర్తరి - కర్మణి వాక్యాల పోలిక పట్టిక (Examples Table)

క్రమ సంఖ్య	కర్తరి వాక్యం (Active Voice)	కర్మణి వాక్యం (Passive Voice)
1	వేటగాడు జింకను చంపాడు.	జింక వేటగాని చేత చంపబడింది.
2	పోలీసు దొంగను పట్టుకున్నాడు.	దొంగ పోలీసు చేత పట్టుబడ్డాడు.
3	ఉపాధ్యాయుడు పాఠం చెప్పాడు.	పాఠం ఉపాధ్యాయుని చేత చెప్పబడింది.
4	గాలి చెట్లను కూల్చింది.	చెట్లు గాలి వలన కూల్చబడ్డాయి.
5	శిల్పి బొమ్మను చెక్కాడు.	బొమ్మ శిల్పి చేత చెక్కబడింది.

కర్తరి మరియు కర్మణి వాక్యాలపై (Active & Passive Voice) 10 ఒక మాటలో (One-word) లేదా అతి స్వల్ప సమాధానాలు గల ప్రశ్నలు మరియు జవాబులు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి:

1. ప్రశ్న: కర్తరి వాక్యంలో దేనికి ప్రాధాన్యత ఉంటుంది?
   • జవాబు: కర్త
2. ప్రశ్న: కర్మణి వాక్యంలో దేనికి ప్రాధాన్యత ఉంటుంది?
   • జవాబు: కర్మ
3. ప్రశ్న: 'రాముడు పుస్తకం చదివాడు' అనేది ఏ వాక్యం?
   • జవాబు: కర్తరి వాక్యం
4. ప్రశ్న: 'పుస్తకం రాముని చేత చదవబడింది' అనేది ఏ వాక్యం?
   • జవాబు: కర్మణి వాక్యం
5. ప్రశ్న: కర్మణి వాక్యాలలో కర్త పక్కన ఏ ప్రత్యయం చేరుతుంది?
   • జవాబు: చేత (లేదా వలన)
6. ప్రశ్న: కర్మణి క్రియలో సాధారణంగా ఏ ప్రత్యయం/ధాతువు వస్తుంది?
   • జవాబు: బడు
7. ప్రశ్న: పని చేసే వ్యక్తిని లేదా వస్తువును ఏమంటారు?
   • జవాబు: కర్త
8. ప్రశ్న: పని యొక్క ఫలితాన్ని అనుభవించే దానిని ఏమంటారు?
   • జవాబు: కర్మ
9. ప్రశ్న: 'అమ్మ అన్నం వండింది' వాక్యంలో కర్మ ఏది?
   • జవాబు: అన్నం
10. ప్రశ్న: 'బొమ్మ శిల్పి చేత చెక్కబడింది' వాక్యంలో కర్త ఎవరు?
    • జవాబు: శిల్పి