కుటుంబం - కసభ్యుల పాత్ర, వంశవృక్షం, రకాలు, నిర్మాణం, బడ్జెట్

టెట్ (TET) - ఈవీఎస్ (EVS) / పరిసరాల విజ్ఞానం అధ్యాయం: కుటుంబం (Family)

కుటుంబం - కసభ్యుల పాత్ర, వంశవృక్షం, రకాలు,  నిర్మాణం, బడ్జెట్

1. కుటుంబం (Family) - పరిచయం

• నిర్వచనం: 'ఫాములస్' (Famulus) అనే లాటిన్ పదం నుండి 'ఫ్యామిలీ' (Family) అనే పదం వచ్చింది. దీని అర్థం ఒక ఇంట్లో నివసించే సేవకులు లేదా బానిసల సమూహం. అయితే ఆధునిక సామాజిక శాస్త్రంలో రక్త సంబంధం, వివాహం లేదా దత్తత ద్వారా ఏర్పడి, ఒకే గూటి కింద నివసించే వ్యక్తుల సమూహాన్ని 'కుటుంబం' అంటారు.
• ప్రాముఖ్యత: కుటుంబం మానవ సమాజంలో మొట్టమొదటి మరియు ప్రాథమిక సామాజిక వ్యవస్థ (Primary Social Unit).
• "కుటుంబమే మానవుని మొదటి పాఠశాల, తల్లిదండ్రులే మొదటి గురువులు."

2. కుటుంబ రకాలు (Types of Families)

కుటుంబాలను వివిధ ప్రాతిపదికన రకాలుగా వర్గీకరించారు:

1. ఉమ్మడి కుటుంబం (Joint / Extended Family):
   • తాతయ్య, నాయనమ్మ, తల్లిదండ్రులు, పిల్లలు, బాబాయ్, పిన్ని, అత్త, మామ తదితర మూడు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ తరాల వారు ఒకే ఇంట్లో కలిసి నివసించే విధానం.
   • లాభాలు: పిల్లలకు నైతిక విలువలు, సాంప్రదాయాలు నేర్చుకోవడానికి అవకాశం ఉంటుంది; పరస్పర సహకారం, భావోద్వేగ భద్రత లభిస్తాయి.
2. కేంద్ర / చిన్న కుటుంబం (Nuclear Family):
   • భార్య, భర్త మరియు వారి వివాహం కాని పిల్లలు మాత్రమే ఉండే కుటుంబం.
   • ఆధునిక కాలంలో ఈ రకమైన కుటుంబాలు అత్యధికంగా కనిపిస్తున్నాయి.
3. పితృస్వామ్య కుటుంబం (Patriarchal Family):
   • తండ్రి లేదా పురుషుడు కుటుంబానికి పెద్దగా ఉండి నిర్ణయాలు తీసుకునే వ్యవస్థ. మన దేశంలో అధికంగా ఈ విధానమే ఉంది. ఆస్తులు తండ్రి నుండి కుమారులకు సంక్రమిస్తాయి.
4. మాతృస్వామ్య కుటుంబం (Matriarchal Family):
   • తల్లి లేదా స్త్రీ ప్రధాన పాత్ర పోషించే కుటుంబం. ఆస్తులు తల్లి నుండి కుమార్తెలకు సంక్రమిస్తాయి.
   • ఉదాహరణ: భారతదేశంలో మేఘాలయ రాష్ట్రానికి చెందిన ఖాసి, గారో తెగలలో మాతృస్వామ్య వ్యవస్థ కనిపిస్తుంది.

3. కుటుంబ సభ్యుల పాత్ర (Roles of Family Members)

• తల్లిదండ్రులు: పిల్లల పోషణ, విద్య, ఆరోగ్యం, సామాజీకరణ మరియు నైతిక విలువలను పెంపొందించడంలో ప్రధాన బాధ్యత వహిస్తారు. కుటుంబ ఆర్థిక అవసరాలను తీరుస్తారు.
• పిల్లలు: పెద్దలను గౌరవించడం, చదువుపై శ్రద్ధ పెట్టడం, చిన్న చిన్న గృహ పనులలో తల్లిదండ్రులకు సహాయం చేయడం.
• తాతామామలు (పెద్దలు): కుటుంబ చరిత్ర, సాంప్రదాయాలు, మంచి కథలు, విలువల గురించి పిల్లలకు నేర్పుతూ కుటుంబానికి భావోద్వేగ మద్దతుగా నిలుస్తారు.

4. కుటుంబ వృక్షం (Family Tree)

• అర్థం: కుటుంబంలోని వివిధ తరాల మధ్య రక్త సంబంధాలను, వంశ వృక్షాన్ని ఒక రేఖాచిత్రం (Diagram) రూపంలో చూపించడాన్ని కుటుంబ వృక్షం అంటారు.
• ఉపయోగం: తాతల కాలం నుండి పిల్లల వరకు పూర్వీకుల వివరాలను, కుటుంబ సంబంధాలను సులభంగా అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది సహాయపడుతుంది.

5. మారుతున్న కుటుంబ నిర్మాణం (Changing Family Structure)

కాలం మారిన కొద్దీ కుటుంబ వ్యవస్థలో గణనీయమైన మార్పులు వస్తున్నాయి. ఉమ్మడి కుటుంబాలు కనుమరుగై కేంద్ర కుటుంబాలు పెరుగుతున్నాయి.

• మార్పులకు కారణాలు:
  1. ఉపాధి మరియు ఉద్యోగ అవకాశాల కోసం నగరాలకు వలస వెళ్లడం (Migration).
  2. పట్టణీకరణ (Urbanization) మరియు పారిశ్రామికీకరణ.
  3. వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, గోప్యత కోరుకోవడం.
  4. చిన్న కుటుంబాల నినాదం (ఆర్థిక భారాలను తగ్గించుకోవడం).
• ప్రభావాలు / పరిణామాలు:
  • సానుకూలాలు: నిర్ణయాలు త్వరగా తీసుకోవడం, భార్యాభర్తల మధ్య అన్యోన్యత పెరగడం.
  • ప్రతికూలాలు: వృద్ధుల సంరక్షణ లోపించడం (వృద్ధాశ్రమాల సంఖ్య పెరగడం), పిల్లలకు తాతామామల ప్రేమ, కథల రూపంలో సంస్కారాలు లభించకపోవడం, ఒంటరితనం పెరగడం.

6. కుటుంబ బడ్జెట్ (Family Budget)

• అర్థం: ఒక నిర్దిష్ట కాలంలో (సాధారణంగా నెల రోజులకు) కుటుంబానికి వచ్చే ఆదాయం (Income) మరియు చేయవలసిన ఖర్చుల (Expenditure) గురించిన ముందస్తు ప్రణాళికను కుటుంబ బడ్జెట్ అంటారు.
• కుటుంబ బడ్జెట్ రకాలు:
  1. మిగులు బడ్జెట్ (Surplus Budget): కుటుంబ ఆదాయం, ఖర్చుల కంటే ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు (పొదుపుకు అవకాశం ఉంటుంది).
  2. లోటు బడ్జెట్ (Deficit Budget): ఖర్చులు ఆదాయం కంటే ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు (ఇది అప్పులకు దారితీస్తుంది).
  3. సమతుల్య బడ్జెట్ (Balanced Budget): ఆదాయం మరియు ఖర్చులు సమానంగా ఉన్నప్పుడు.
• ప్రాధాన్యత:
  • అనవసర ఖర్చులను అరికట్టవచ్చు.
  • భవిష్యత్ అవసరాలకు (పిల్లల చదువులు, వైద్యం, అత్యవసర పరిస్థితులు) పొదుపు చేసుకోవడానికి దోహదపడుతుంది.