మానవ శరీరం జ్ఞానేంద్రియాలు, అస్థిపంజర భాగాలు, భద్రతా చర్యలు నోట్స్

మానవ శరీరం – ఆరోగ్యకరమైన అలవాట్లు మరియు జ్ఞానేంద్రియాలు

1. మానవ శరీరం మరియు శరీర భాగాలు

మన శరీరం ఒక అద్భుతమైన యంత్రం లాంటిది. ఇది అనేక భాగాల సముదాయంతో తయారైంది. వీటిని ప్రధానంగా రెండు భాగాలుగా విభజించవచ్చు:

• బాహ్య భాగాలు (External Organs):
  • శరీరం బయటికి కనిపించే భాగాలను బాహ్య భాగాలు అంటారు.
  • ఉదాహరణకు: తల, ముఖం, చేతులు, కాళ్లు, కళ్ళు, చెవులు, ముక్కు మొదలైనవి. ఇవి నడవడం, పట్టుకోవడం, చూడటం వంటి వివిధ పనులకు సహకరిస్తాయి.
• అంతర్గత భాగాలు (Internal Organs):
  • శరీరం లోపల ఉండి బయటికి కనిపించని ముఖ్యమైన భాగాలను అంతర్గత భాగాలు అంటారు.
  • మెదడు (Brain): ఆలోచించడానికి, జ్ఞాపకం ఉంచుకోవడానికి మరియు శరీర కదలికలను నియంత్రించడానికి సహాయపడుతుంది.
  • గుండె (Heart): శరీరంలోని అన్ని భాగాలకు రక్తాన్ని సరఫరా చేస్తుంది.
  • ఊపిరితిత్తులు (Lungs): శ్వాస ప్రక్రియలో (గాలి పీల్చడంలో మరియు వదలడంలో) సహాయపడతాయి.
  • జీర్ణాశయం (Stomach): మనం తిన్న ఆహారాన్ని జీర్ణం చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
  • మూత్రపిండాలు (Kidneys): రక్తంలోని మలినాలను వడకట్టి మూత్రం ద్వారా బయటకు పంపుతాయి.
• ఎముకలు మరియు కండరాలు:
  • మన శరీరానికి దృఢమైన ఆకారాన్ని, నిర్మాణాన్ని ఎముకలు (Bones) ఇస్తాయి. మానవ శరీరంలో మొత్తం 206 ఎముకలు ఉంటాయి.
  • ఎముకలకు తోడుగా ఉంటూ శరీర కదలికలకు కండరాలు (Muscles) సహకరిస్తాయి.

2. ఆరోగ్యకరమైన శరీరం – మంచి అలవాట్లు

శరీరాన్ని ఆరోగ్యంగా మరియు దృఢంగా ఉంచుకోవడానికి కొన్ని మంచి అలవాట్లను పాటించడం చాలా ముఖ్యం:

• వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత (Personal Hygiene):
  • రోజూ ఉదయం క్రమం తప్పకుండా స్నానం చేయాలి.
  • రోజుకు కనీసం రెండు సార్లు (ఉదయం మరియు రాత్రి పడుకునే ముందు) పళ్ళు తోముకోవాలి.
  • గోళ్లను ఎప్పటికప్పుడు కత్తిరించుకోవాలి, ఎందుకంటే గోళ్లలో చేరిన క్రిములు ఆహారం ద్వారా కడుపులోకి వెళ్తే అనారోగ్యం కలుగుతుంది.
  • భోజనానికి ముందు మరియు టాయిలెట్ కి వెళ్ళి వచ్చిన తర్వాత చేతులను సబ్బుతో శుభ్రంగా కడుక్కోవాలి.
• సమతుల ఆహారం (Balanced Diet):
  • శరీరానికి శక్తిని, ఆరోగ్యాన్నిచ్చే పోషకాలు ఉన్న ఆహారాన్ని తీసుకోవాలి.
  • పండ్లు, ఆకుకూరలు, తాజా కూరగాయలు, పాలు, గ్రుడ్లు మరియు తృణధాన్యాలను ఆహారంలో భాగం చేసుకోవాలి.
  • జంక్ ఫుడ్ (Junk food), బజారులో దొరికే నూనె పదార్థాలు, మరియు శీతల పానీయాలకు (Cold drinks) దూరంగా ఉండాలి.
• నీరు త్రాగడం:
  • రోజువారీ జీవితంలో తగినంత శుభ్రమైన నీటిని (కాచి చల్లార్చిన నీరు) త్రాగాలి. ఇది శరీరాన్ని హైడ్రేటెడ్‌గా ఉంచుతుంది మరియు వ్యర్థాలను బయటకు పంపుతుంది.
• వ్యాయామం మరియు విశ్రాంతి:
  • రోజూ ఉదయం పూట వ్యాయామం, యోగా లేదా ఆటలు ఆడటం వల్ల శరీరం చురుగ్గా ఉంటుంది.
  • రోజువారీ అలసట తీర్చుకోవడానికి రాత్రి పూట తగినంత నిద్ర (కనీసం 7-8 గంటలు) చాలా అవసరం.

3. జ్ఞానేంద్రియాలు మరియు వాటి సంరక్షణ

బాహ్య ప్రపంచాన్ని అనుభూతి చెందడానికి, చుట్టూ జరిగే మార్పులను గ్రహించడానికి మన శరీరంలో ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు ఉన్నాయి.

1. కళ్ళు (Eyes):
   • ఉపయోగం: చూడటానికి, రంగులను మరియు రూపాలను గుర్తించడానికి సహాయపడతాయి.
   • సంరక్షణ:
     • ఎక్కువ సేపు టీవీ, కంప్యూటర్ లేదా మొబైల్ స్క్రీన్లను చూస్తూ ఉండకూడదు.
     • చదువుకునేటప్పుడు తగినంత వెలుతురు ఉండేలా చూసుకోవాలి.
     • మురికి చేతులతో కళ్ళను రుద్దకూడదు.
2. చెవులు (Ears):
   • ఉపయోగం: వివిధ రకాల శబ్దాలను వినడానికి, వినికిడి శక్తికి తోడ్పడతాయి.
   • సంరక్షణ:
     • చెవులలోకి పెన్నులు, ఈపులు లేదా ఇతర పదునైన వస్తువులను పెట్టకూడదు.
     • అతిగా పెద్ద శబ్దాలు వచ్చే సంగీతానికి లేదా స్పీకర్లకు దూరంగా ఉండాలి.
3. ముక్కు (Nose):
   • ఉపయోగం: వివిధ రకాల సువాసనలను, దుర్వాసనలను గ్రహించడానికి మరియు శ్వాస తీసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
   • సంరక్షణ:
     • ముక్కును ఎప్పుడూ శుభ్రంగా ఉంచుకోవాలి. జలుబు చేసినప్పుడు తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.
4. నాలుక (Tongue):
   • ఉపయోగం: ఆహార పదార్థాల రుచిని (తీపి, పులుపు, కారం, ఉప్పు, చేదు) గుర్తించడానికి మరియు మాట్లాడటానికి సహాయపడుతుంది.
   • సంరక్షణ:
     • ప్రతిరోజూ ఉదయం బ్రష్ చేసేటప్పుడు నాలుకను క్లీనర్‌తో శుభ్రపరుచుకోవాలి.
     • చాలా వేడిగా ఉన్న పదార్థాలను నేరుగా నోట్లో వేసుకోకూడదు.
5. చర్మం (Skin):
• ఉపయోగం: స్పర్శను (వేడి, చలి, నొప్పి, మెత్తదనం వంటివి) అనుభూతి చెందడానికి ఇది శరీరం అంతటా విస్తరించి ఉంటుంది. ఇది అంతర్గత భాగాలను రక్షిస్తుంది.
• సంరక్షణ:
  • చర్మాన్ని పరిశుభ్రంగా ఉంచుకోవడానికి ప్రతిరోజూ సబ్బుతో స్నానం చేయాలి.
  • చర్మ సంబంధిత ఇన్ఫెక్షన్‌లు రాకుండా ఇతరుల తువ్వాళ్లు (towels) వాడకపోవడం మంచిది.

  
  

అస్థిపంజర వ్యవస్థ మరియు కండరాల గురించి నోట్స్

1. అస్థిపంజరం మరియు ఎముకలు (Skeletal System & Bones)

• అస్థిపంజరం: మన శరీరం లోపల ఉన్న ఎముకల గట్టి నిర్మాణాన్ని 'అస్థిపంజరం' అంటారు. ఇది శరీరానికి ఒక చక్కని ఆకారాన్ని, నిర్మాణాన్ని ఇస్తుంది.
• ఎముకల సంఖ్య: ఒక వయోజన మానవ శరీరంలో మొత్తం 206 ఎముకలు ఉంటాయి. (పిల్లలు పుట్టినప్పుడు సుమారు 300 ఎముకలు ఉంటాయి, పెరుగుతున్న కొద్దీ కొన్ని ఎముకలు కలిసిపోతాయి).
• ఎముకల విధువులు:
  • శరీరం నిటారుగా నిలబడటానికి మరియు నడవడానికి ఇవి ఆధారం.
  • మెదడు (పుర్రె ద్వారా), గుండె మరియు ఊపిరితిత్తులు (పక్కటెముకల ద్వారా) వంటి సున్నితమైన అంతర్గత భాగాలను రక్షిస్తాయి.
  • ఎముకల లోపల ఉండే 'బోన్ మ్యారో' (ఎముక మజ్జ) రక్త కణాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.

2. కీళ్లు (Joints)

మన శరీరంలో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఎముకలు కలిసే ప్రాంతాన్ని కీలు అంటారు. కీళ్ల సహాయంతోనే మనం శరీర భాగాలను వంచడం, తిప్పడం మరియు కదలించడం సాధ్యమవుతుంది.

ముఖ్యమైన కీళ్ల రకాలు:

1. బాల్ మరియు సాకెట్ కీలు (Ball and Socket Joint):
   • ఈ కీలు వద్ద ఎముక బంతి లాంటి ఆకారంలో ఉండి, మరొక ఎముక గూడు (సాకెట్) లో అమరి ఉంటుంది.
   • ఉదాహరణ: భుజం మరియు తుంటి (Hip) కీలు. ఇది చేతులు లేదా కాళ్లను అన్ని దిశలలో (వృత్తాకారంలో) తిప్పడానికి సహాయపడుతుంది.
2. మడత కీలు (Hinge Joint):
   • తలుపునకు ఉండే మడత లాగా ఇది ఒకే దిశలో (ముందుకు మరియు వెనుకకు) మాత్రమే కదలడానికి వీలు కల్పిస్తుంది.
   • ఉదాహరణ: మోచేయి (Elbow), మోకాలు (Knee), మరియు వేళ్ల కీళ్లు.
3. బొటనవేలు / ప్రథమ కీలు / పైవట్ కీలు (Pivot Joint):
   • తలను పక్కలకు, పైకి మరియు కిందకు తిప్పడానికి మెడ భాగంలో ఈ కీలు సహాయపడుతుంది.
4. కదిలే వీలులేని కీళ్లు (Fixed Joints):
   • ఈ కీళ్ల వద్ద ఎముకలు కదలవు, గట్టిగా అతుక్కుపోయి ఉంటాయి.
   • ఉదాహరణ: పుర్రె (Skull) లోని ఎముకలు.

3. మృదులాస్థి (Cartilage)

• ఎముకల వలె కాకుండా కాస్త మెత్తగా, సాగే గుణం కలిగి ఉండే కణజాలాన్ని మృదులాస్థి అంటారు.
• ఇది ఎముకల చివరలను కప్పి ఉంచి, కీళ్ల వద్ద ఎముకలు రాపిడికి గురికాకుండా సులువుగా కదిలేలా చేస్తుంది.
• ఉదాహరణలు: చెవి వెలుపలి భాగం (Pinna) మరియు ముక్కు కొన భాగం మృదులాస్థితో తయారై ఉంటాయి కాబట్టి ఇవి సులభంగా వంగుతాయి.

4. కండరాలు (Muscles)

• ఎముకలకు అతుక్కుని ఉండే కణజాలాన్ని కండరాలు అంటారు. మానవ శరీర బరువులో సగం భాగం కండరాల ద్వారానే ఏర్పడుతుంది.
• ఎముకలు తమంతట తాముగా కదలలేవు. కండరాలు సంకోచించడం (కొద్దిగా కుదించుకోవడం) మరియు వ్యాకోచించడం (సాధారణ స్థితికి రావడం) ద్వారా ఎముకలను కదిలిస్తాయి.

కండరాల రకాలు:

1. ఇచ్ఛాధీన కండరాలు (Voluntary Muscles):
   • మన ఇష్టానుసారంగా పనిచేసే కండరాలు.
   • ఉదాహరణ: చేతులు మరియు కాళ్ల కండరాలు (నడవడం, రాయడం, వస్తువులను ఎత్తడం వంటి పనులు మన నియంత్రణలో ఉంటాయి).
2. అనిచ్ఛాధీన కండరాలు (Involuntary Muscles):
   • మన ప్రమేయం లేకుండా, శరీర内 అవసరాలకు తగినట్లుగా అంతట తాముగా పనిచేసే కండరాలు.
   • ఉదాహరణ: ఆహార నాళం, జీర్ణాశయం మరియు రక్తనాళాల కండరాలు.
3. హృదయ కండరాలు (Cardiac Muscles):
• గుండె గోడలలో ఉండే ప్రత్యేకమైన కండరాలు. ఇవి ఎప్పుడూ విశ్రాంతి లేకుండా జీవితాంతం క్రమం తప్పకుండా పనిచేస్తూనే ఉంటాయి.

మానవ శరీర వ్యవస్థలు (Human Body Systems)

మానవ శరీరం ఒక అద్భుతమైన యంత్రం లాంటిది. ఇది సజావుగా మరియు ఆరోగ్యంగా పనిచేయడానికి అనేక వ్యవస్థలు (Systems) పరస్పరం సహకరించుకుంటూ పనిచేస్తాయి. ప్రతి వ్యవస్థ ఒక ప్రత్యేకమైన బాధ్యతను నిర్వహిస్తుంది. ముఖ్యమైన శరీర వ్యవస్థలు:

1. జీర్ణ వ్యవస్థ మరియు శ్వాస వ్యవస్థ

• జీర్ణ వ్యవస్థ (Digestive System): మనం తిన్న ఆహారాన్ని చిన్న భాగాలుగా విడగొట్టి, శరీరానికి కావల్సిన శక్తిని, పోషకాలను అందించే వ్యవస్థ. నోరు, ఆహార నాళం, జీర్ణాశయం, చిన్న ప్రేగు మరియు పెద్ద ప్రేగు దీని ముఖ్య భాగాలు.
• శ్వాస వ్యవస్థ (Respiratory System): గాలి నుంచి ఆక్సిజన్‌ను పీల్చుకుని శరీర కణాలకు అందించి, వ్యర్థమైన కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను బయటకు పంపే ప్రక్రియను నిర్వహిస్తుంది. నాసికా రంధ్రాలు, శ్వాసనాళం మరియు ఊపిరితిత్తులు దీని ప్రధాన భాగాలు.

2. ప్రసరణ వ్యవస్థ మరియు నాడీ వ్యవస్థ

• ప్రసరణ వ్యవస్థ (Circulatory System): గుండె మరియు రక్తనాళాల (ధమనులు, సిరలు) ద్వారా శరీరంలోని ప్రతి భాగానికి రక్తం, ఆక్సిజన్ మరియు పోషక పదార్థాలను నిరంతరం సరఫరా చేస్తుంది.
• నాడీ వ్యవస్థ (Nervous System): మెదడు, వెన్నుపాము మరియు నాడుల సమాహారంతో ఏర్పడుతుంది. ఇది శరీరం చేసే అన్ని పనులను నియంత్రిస్తుంది, ఆలోచించడానికి, జ్ఞాపకం ఉంచుకోవడానికి మరియు బాహ్య ప్రపంచానికి స్పందించడానికి సహాయపడుతుంది.

3. విసర్జక వ్యవస్థ (Excretory System)

• విసర్జక వ్యవస్థ: శరీరంలో జీవక్రియల ఫలితంగా తయారైన హానికరమైన వ్యర్థాలను, అదనపు లవణాలను మరియు నీటిని వడకట్టి బయటకు పంపే వ్యవస్థ. మూత్రపిండాలు (Kidneys), మూత్రనాళం దీనిలో అత్యంత కీలకమైన భాగాలు.

భద్రతా చర్యలు మరియు ప్రథమ చికిత్స

1. ఇంటి వద్ద భద్రతా చర్యలు (Home Safety)

ఇంట్లో జరిగే చిన్న చిన్న పొరపాట్ల వల్ల ప్రమాదాలు జరిగే అవకాశం ఉంది. కాబట్టి ఈ క్రింది జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి:

• కత్తులు, కత్తెరలు, సూదులు వంటి పదునైన వస్తువులతో ఆడుకోకూడదు. వాటిని పిల్లలకు అందకుండా భద్రపరచాలి.
• తడి చేతులతో ఎప్పుడూ విద్యుత్ స్విచ్‌లు ముట్టుకోకూడదు, ఎక్స్‌టెన్షన్ కార్డ్‌లు లేదా తెగిపోయిన వైర్లతో ఆడుకోకూడదు.
• వంటగదిలో గ్యాస్ స్టవ్ దగ్గర, వేడి నూనె లేదా వేడి నీళ్ల పాత్రల దగ్గర జాగ్రత్తగా ఉండాలి. అగ్గిపుల్లలతో ఆటలాడకూడదు.
• పెద్దల సలహా లేదా ప్రిస్క్రిప్షన్ లేకుండా ఏ రకమైన మందులు (Medicines) లేదా రసాయనాలను వాడకూడదు.

2. పాఠశాల భద్రత (School Safety)

పాఠశాలలో తోటి విద్యార్థులతో కలిసిమెలిసి ఉంటూ, సురక్షితంగా ఉండటానికి తీసుకోవాల్సిన చర్యలు:

• మెట్లు ఎక్కేటప్పుడు, దిగేటప్పుడు పరుగులు తీయకూడదు; ఒకరినొకరు తోసుకోకూడదు.
• తరగతి గదిలో బల్లలు (Benches), కుర్చీలపై ఎక్కడం, దూకడం చేయకూడదు.
• ఆటలాడేటప్పుడు (Sports) ఆట నియమాలను పాటించాలి. తోటి విద్యార్థులకు గాయాలు కాకుండా జాగ్రత్తగా ప్రవర్తించాలి.
• పెన్సిళ్లు, పదునైన ప్లాస్టిక్ లేదా జియోమెట్రీ బాక్స్ పరికరాలతో ఒకరినొకరు పొడుచుకోవడం వంటి ప్రమాదకరమైన పనులు చేయకూడదు.

3. రహదారి భద్రత (Road Safety)

రోడ్డు మీద నడిచేటప్పుడు లేదా ప్రయాణించేటప్పుడు ట్రాఫిక్ నిబంధనలను తప్పకుండా పాటించాలి:

• ఎప్పుడూ రోడ్డుకు ఎడమ వైపున నడవాలి. ఫుట్‌పాత్ (Footpath) ఉన్నట్లయితే దానిపైనే నడవాలి.
• రోడ్డు దాటేటప్పుడు జెబ్రా క్రాసింగ్ (Zebra Crossing) లేదా సబ్‌వేలను ఉపయోగించాలి. రోడ్డు దాటే ముందు ముందుగా ఎడమవైపు, కుడివైపు, మళ్లీ ఎడమవైపు చూసి వాహనాలు లేవని నిర్ధారించుకున్నాక మాత్రమే దాటాలి.
• ట్రాఫిక్ సంకేతాలను అర్థం చేసుకోవాలి:
  • ఎరుపు రంగు (Red): ఆగు (Stop)
  • పసుపు రంగు (Yellow): సిద్ధంగా ఉండు (Ready)
  • ఆకుపచ్చ రంగు (Green): వెళ్ళు (Go)
• ద్విచక్ర వాహనాలపై వెళ్లేటప్పుడు తప్పకుండా హెల్మెట్ ధరించాలి. కార్లలో ప్రయాణించేటప్పుడు సీట్ బెల్ట్ పెట్టుకోవాలి.

4. నీటి వల్ల కలిగే ప్రమాదాలు – జాగ్రత్తలు (Water-related Hazards)

నీటి వనరుల దగ్గర సరైన అవగాహన లేకపోతే ప్రాణాపాయం సంభవించవచ్చు:

• పెద్దల పర్యవేక్షణ లేకుండా ఒంటరిగా బావులు, చెరువులు, కుంటలు, నదులు లేదా ఈత కొలనులోకి వెళ్లకూడదు.
• ఈత రాకపోతే లోతైన నీటిలోకి దిగడం చాలా ప్రమాదకరం.
• వర్షాకాలంలో పొంగిపవరే వాగులు, వంకలు, కాలువలు దాటడానికి లేదా వాటిలో ఈత కొట్టడానికి ప్రయత్నించకూడదు.
• వరదలు వచ్చినప్పుడు విద్యుత్ తీగలు నీటిలో మునిగి ఉండే అవకాశం ఉంది కాబట్టి నీటితో కూడిన ప్రదేశాలకు దూరంగా ఉండాలి.

5. ప్రథమ చికిత్స (First Aid)

• ప్రథమ చికిత్స అనగానేమి? ప్రమాదం లేదా గాయం జరిగిన వెంటనే, వైద్యుడు (Doctor) లేదా ఆసుపత్రికి చేరేలోపు బాధితునికి అందించే తక్షణ ప్రాథమిక సహాయాన్ని 'ప్రథమ చికిత్స' అంటారు. ఇది ప్రాణాలను కాపాడటానికి మరియు నొప్పులను తగ్గించడానికి సహాయపడుతుంది.
• చిన్న గాయాలు, కోతలు అయినప్పుడు:
  • గాయం అయిన ప్రాంతాన్ని శుభ్రమైన నీటితో కడిగి, యాంటిసెప్టిక్ లోషన్ (ఉదాహరణకు: Dettol) రాయాలి.
  • రక్తస్రావం ఆగేలా శుభ్రమైన గుడ్డతో లేదా బ్యాండేజ్‌తో కట్టు కట్టాలి.
• కాలిన గాయాలు అయినప్పుడు:
  • కాలిన వెంటనే ఆ ప్రాంతంపై కొద్దిసేపు చల్లని నీరు పోయాలి.
• ప్రథమ చికిత్స పెట్టెలో (First Aid Box) ఉండవలసిన ముఖ్యమైన వస్తువులు:
  • దూది (Cotton), పల్చని కట్లు (Bandages), బ్యాండ్-ఎయిడ్స్ (Band-aids)
  • యాంటిసెప్టిక్ క్రీమ్ లేదా లోషన్
  • సిజర్స్ (కత్తెర), థర్మామీటర్ మరియు నొప్పి నివారణ మందులు.