1. యత్నదోష అభ్యాసన సిద్ధాంతం (Trial and Error Theory)
* ప్రతిపాదించినది: ఇ.ఎల్. థార్న్డైక్ (E.L. Thorndike) - అమెరికా
* ప్రయోగం చేసిన జంతువు: పిల్లి (పజిల్ బాక్స్ పై ప్రయోగం)
* ప్రధాన భావనలు: అభ్యాసకుడు ప్రయత్నాలు చేస్తూ, తప్పులను తగ్గిస్తూ సరైన ప్రతిస్పందనను ఎన్నుకుంటాడు.
* ముఖ్యమైన నియమాలు (Laws of Learning):
* సన్నాహ విధి (Law of Readiness): అభ్యాసానికి శారీరక, మానసిక సిద్ధత అవసరం.
* అభ్యాస విధి (Law of Exercise): సాధన చేయడం వల్ల బంధం బలపడుతుంది (ఉపయోగ విధి, అనుపయోగ విధి).
* ఫలిత విధి (Law of Effect): ప్రయోజనకరమైన ఫలితం వస్తే అభ్యాసనం దృఢపడుతుంది.
2. శాస్త్రీయ నిబంధన సిద్ధాంతం (Classical Conditioning Theory)
* ప్రతిపాదించినది: ఇవాన్ పావ్లోవ్ (Ivan Pavlov) - రష్యా (నోబెల్ గ్రహీత)
* ప్రయోగం చేసిన జంతువు: కుక్క
* ప్రధాన భావనలు: సహజ ఉద్దీపనకు ఇచ్చే ప్రతిస్పందనను నిబంధిత ఉద్దీపనకు మళ్ళించడం.
* UCS (అనిబంధిత ఉద్దీపన): ఆహారం
* UCR (అనిబంధిత ప్రతిస్పందన): లాలాజలం ఊరడం
* CS (నిబంధిత ఉద్దీపన): గంట శబ్దం
* CR (నిబంధిత ప్రతిస్పందన): గంట శబ్దానికి లాలాజలం ఊరడం
* ముఖ్య సూత్రాలు: ఉద్దీపన సాధారణీకరణం, ఉద్దీపన విచక్షణ, విరమణ (Extinction), స్వతస్సిద్ధ పునరుద్ధరణ (Spontaneous Recovery).
3. కార్యసాధక / కార్యసాధక నిబంధన సిద్ధాంతం (Operative / Operant Conditioning Theory)
* ప్రతిపాదించినది: బి.ఎఫ్. స్కిన్నర్ (B.F. Skinner) - అమెరికా
* ప్రయోగం చేసిన జంతువులు: ఎలుక, పావురం (స్కిన్నర్ బాక్స్)
* ప్రధాన భావనలు: 'R-Type' నిబంధనం (పరిసరాలపై చురుకుగా పనిచేసి ఫలితం పొందడం). పునర్బలనం (Reinforcement) పై ఆధారపడి ఉంటుంది.
* పునర్బలనం:
* ధనాత్మక పునర్బలనం: బహుమతి, ప్రశంస.
* రుణాత్మక పునర్బలనం: అసౌకర్యాన్ని తొలగించడం.
* ఉపయోగం: బోధనా యంత్రాలు (Teaching Machines), ప్రోగ్రామ్డ్ లెర్నింగ్ (కార్యక్రమయుత అభ్యాసనం).
4. అంతర్దృష్టి అభ్యాసన సిద్ధాంతం (Insightful Learning Theory)
* సంప్రదాయం: గెస్టాల్ట్ సాంప్రదాయం (Gestalt Psychology - "గెస్టాల్ట్" అంటే సమగ్రరూపం/మొత్తం).
* ప్రతిపాదించినది: వోల్ఫ్గాంగ్ కోహ్లర్ (Wolfgang Kohler)
* సహచరులు: వర్త్మీర్ (Wertheimer), కోఫ్కా (Koffka)
* ప్రయోగం చేసిన జంతువు: 'సుల్తాన్' అనే చింపాంజీ (కఱ్ఱలు, పెట్టెల ప్రయోగాలు)
* ప్రధాన భావనలు: సమస్య పరిష్కారంలో అకస్మాత్తుగా మెరుపులా తట్టే ఆలోచనే "అంతర్దృష్టి" (Aha! Moment). ఇది సమస్య సమగ్ర స్వరూపాన్ని అర్థం చేసుకోవడంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
5. సాంఘిక అభ్యాసన సిద్ధాంతం (Social Learning Theory)
* ప్రతిపాదించినది: ఆల్బర్ట్ బాందూరా (Albert Bandura)
* ప్రయోగం: బోబో డాల్ (Bobo Doll Experiment)
* ప్రధాన భావనలు: అనుకరణ (Imitation), పరిశీలనా అభ్యాసనం (Observational Learning), మోడలింగ్ (Modeling).
* పరిశీలనా అభ్యాసనంలో దశలు:
* అవధానం (Attention): నమూనాపై దృష్టి పెట్టడం.
* ధారణ (Retention): చూసినదాన్ని మనస్సులో గుర్తుంచుకోవడం.
* నిష్పాదన / పునరుత్పత్తి (Reproduction): ప్రవర్తనను పునరావృతం చేయడం.
* పునర్బలనం / ప్రేరణ (Motivation/Reinforcement): ఆ ప్రవర్తనను కొనసాగించడానికి లభించే ప్రేరణ.
6. నిర్మాణాత్మక అభ్యాసన సిద్ధాంతాలు (Constructivist Learning Theories)
(ఎ) జ్ఞానాత్మక నిర్మాణాత్మకత – జీన్ పియాజే (Jean Piaget)
* అభ్యాసకుడు తన సొంత అనుభవాల ద్వారా జ్ఞానాన్ని నిర్మించుకుంటాడు.
* కీలక పదావళి: స్కీమాటా (Schemata), ఆత్మీకరణం (Assimilation), అనుగుణ్యత (Accommodation), సమతుల్యత (Equilibration).
(బి) సామాజిక-సాంస్కృతిక నిర్మాణాత్మకత – లెవ్ వైగోట్స్కీ (Lev Vygotsky)
* పిలవాడు సామాజిక అంతర చర్యలు (Social Interaction), సంస్కృతి మరియు భాష ద్వారా నేర్చుకుంటాడు.
* ZPD (Zone of Proximal Development - సమీప వికాస ప్రదేశం): పిల్లవాడు స్వయంగా చేయగలిగే దానికి, ఇతరుల సహాయంతో చేయగలిగే దానికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసం.
* స్కాఫోల్డింగ్ (Scaffolding): తాత్కాలిక సాయం/సహకారం అందించడం.
💡 TET పరీక్షకు కొన్ని ముఖ్యమైన బిట్ పాయింటర్లు:
* "S-R" (Stimulus-Response) సిద్ధాంతాలు: థార్న్డైక్, పావ్లోవ్, స్కిన్నర్.
* కార్యక్రమయుత అభ్యాసనానికి మూలం: స్కిన్నర్ కార్యసాధక నిబంధనం.
* 'Aha!' అనుభవం ఏ సిద్ధాంతానికి చెందినది? అంతర్దృష్టి అభ్యాసనం (కోహ్లర్).
* సమీప వికాస ప్రదేశం (ZPD) భావన ఎవరిది? వైగోట్స్కీ.
Please give your comments....!!!