TET Telugu ఛందస్సు Notes and Practice Test

పద్యాల నిర్మాణం, గణాలు, మాత్రలు మరియు యతి-ప్రాసల నియమాలను వివరించే శాస్త్రాన్ని ఛందస్సు అంటారు.

లఘువు ( I ) - గురువు ( U ) గుర్తింపు నియమాలు

• లఘువు ( I ): ఒక మాత్ర (రెప్పపాటు కాలం) కాలంలో ఉచ్ఛరించేవి.
  • హ్రస్వాచ్చులు (అ, ఇ, ఉ, ఋ, ఎ, ఒ) మరియు హ్రస్వాచ్చులతో కూడిన హల్లులు (క, పి, గు).
• గురువు ( U ): రెండు మాత్రల కాలంలో ఉచ్ఛరించేవి.
  • దీర్ఘాచ్చులు (ఆ, ఈ, ఊ, ఏ, ఐ, ఓ, ఔ) మరియు దీర్ఘాచ్చులతో కూడిన హల్లులు (కా, తీ, పూ).
  • పూర్ణానుస్వారం (సున్న - ం), విసర్గ (ః) తో కూడిన అక్షరాలు.
  • పొల్లు హల్లుతో కూడిన అక్షరాలు (ఉదా: పూలన్ ➔ 'లన్' గురువు).
  • ద్విత్వ, సంయుక్తాక్షరాలకు ముందున్న అక్షరాలు (ఉదా: 'అక్క' లో 'అ' గురువు; 'భక్తి' లో 'భ' గురువు).

గణాల రకాలు

• ఏకాక్షర గణాలు: ల ( I ), గ ( U )
• రెండక్షరాల గణాలు: లల ( I I ), గగ ( U U ), లగ/వ ( I U ), గల/హ ( U I )
• మూడక్షరాల గణాలు (యమాతారాజభానసలగం సూత్రం):
  • య ( I U U ), ర ( U I U ), త ( U U I ), భ ( U I I ), జ ( I U I ), స ( I I U ), మ ( U U U ), న ( I I I )
• సూర్య గణాలు (2): నగణం ( I I I ), హగణం/గల ( U I )
• ఇంద్ర గణాలు (6): నల ( I I I I ), నగ ( I I I U ), సల ( I I U I ), భ ( U I I ), ర ( U I U ), త ( U U I )

వృత్త పద్యాలు (ముఖ్య లక్షణాలు)

పద్యం పేరు	గణాలు	అక్షరాల సంఖ్య	యతి స్థానం	ప్రాస నియమం
ఉత్పలమాల	భ - ర - న - భ - భ - ర - వ	20	10వ అక్షరం	కలదు
చంపకమాల	న - జ - భ - జ - జ - జ - ర	21	11వ అక్షరం	కలదు
శార్దూలం	మ - స - జ - స - త - త - గ	19	13వ అక్షరం	కలదు
మత్తేభం	స - భ - ర - న - మ - య - వ	20	14వ అక్షరం	కలదు

జాతులు

• కందం:
  • 'భ, జ, స, నల, గగ' అనే గణాలు మాత్రమే వస్తాయి.
  • 1, 3 పాదాల్లో 3 గణాలు; 2, 4 పాదాల్లో 5 గణాలు ఉంటాయి.
  • బేసి (1, 3, 5, 7) గణాలలో 'జ' గణం రాకూడదు.
  • 6వ గణం తప్పనిసరిగా 'నల' లేదా 'జ' అయి ఉండాలి.
  • 2, 4 పాదాల చివర తప్పనిసరిగా గురువు ( U ) ఉండాలి.
• ద్విపద:
  • రెండు పాదాలు ఉంటాయి. ప్రతి పాదంలో 3 ఇంద్ర + 1 సూర్య గణం వస్తాయి.
  • యతి స్థానం 3వ గణం మొదటి అక్షరం. ప్రాస నియమం కలదు.

ఉపజాతులు

• తేటగీతి:
  • ప్రతి పాదంలో 1 సూర్య + 2 ఇంద్ర + 2 సూర్య గణాలు వరుసగా వస్తాయి.
  • యతి స్థానం 4వ గణం మొదటి అక్షరం. (ప్రాస నియమం లేదు, ప్రాసయతి చెల్లుతుంది).
• ఆటవెలది:
  • 1, 3 పాదాల్లో 3 సూర్య + 2 ఇంద్ర గణాలు వస్తాయి.
  • 2, 4 పాదాల్లో 5 సూర్య గణాలు వస్తాయి.
  • యతి స్థానం 4వ గణం మొదటి అక్షరం.
• సీసం:
  • నాలుగు పెద్ద పాదాలు ఉంటాయి. ప్రతి పాదంలో 6 ఇంద్ర + 2 సూర్య గణాలు ఉంటాయి (పాద విభజనలో 4 ఇంద్ర గణాలు ఒక భాగం, 2 ఇంద్ర + 2 సూర్య గణాలు రెండవ భాగం).
  • యతి 1-3 మరియు 5-7 గణాల మొదటి అక్షరాలకు చెల్లుతుంది.
  • సీస పద్యం చివర తప్పనిసరిగా ఒక తేటగీతి లేదా ఆటవెలది పద్యం ఉండాలి.

  
  

  Practice Test 

Tests