TET Social Paper 2 Political System and Governance Part 3 Notes, Practice Test

తెలంగాణ TET (Paper-II Social Studies) సిలబస్ (6వ తరగతి నుండి 10వ తరగతి SCERT పాఠ్యపుస్తకాల ఆధారంగా) లోని ముఖ్యమైన అంశాల వారీగా పరీక్షా దృక్పథంలో సమగ్ర నోట్స్:

1. యుద్ధానంతర ప్రపంచం మరియు భారతదేశం (Post-War World and India)

A. ఐక్యరాజ్యసమితి (UNO - United Nations Organisation)

• ఏర్పాటు: 1945 అక్టోబర్ 24 (ప్రధాన కార్యాలయం: న్యూయార్క్).
• ప్రధాన లక్ష్యాలు: అంతర్జాతీయ శాంతి, భద్రతలను కాపాడటం; మానవ హక్కులను రక్షించడం.
• ప్రధాన అంగాలు (6):
  1. సాధారణ సభ (General Assembly)
  2. భద్రతా మండలి (Security Council) - 5 శాశ్వత సభ్యదేశాలు (USA, రష్యా, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్, చైనా) వీటో (Veto) అధికారం కలిగి ఉంటాయి; 10 తాత్కాలిక సభ్యదేశాలు (2 ఏళ్ల పదవీకాలం).
  3. ఆర్థిక, సామాజిక మండలి (ECOSOC)
  4. ధర్మకర్తృత్వ మండలి (Trusteeship Council - ప్రస్తుతం నిష్క్రియం)
  5. అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం (ICJ - ది హేగ్, నెదర్లాండ్స్)
  6. సచివాలయం (Secretariat - అధిపతి సెక్రటరీ జనరల్).

B. ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం & అలీనోద్యమం (Cold War & NAM)

• ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం (1945 - 1991): అమెరికా (పెట్టుబడిదారీ కూటమి - NATO, SEATO, CENTO) మరియు సోవియట్ రష్యా (కమ్యూనిస్టు కూటమి - వార్సా ఒప్పందం / Warsaw Pact) మధ్య ప్రత్యక్ష యుద్ధం లేకుండా సాగిన సైద్ధాంతిక, రాజకీయ ఆధిపత్య పోరు.
• అలీనోద్యమం (NAM - Non-Aligned Movement):
  • రెండు కూటముల్లో చేరకుండా తటస్థంగా, స్వతంత్ర విదేశాంగ విధానాన్ని అనుసరించడం.
  • బాండుంగ్ సదస్సు (1955 - ఇండోనేషియా): ఆసియా-ఆఫ్రికా దేశాల ఐక్యతకు పునాది.
  • మొదటి NAM సదస్సు (1961 - బెల్‌గ్రేడ్, యుగోస్లేవియా): వ్యవస్థాపక నాయకులు: జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ (భారత్), మార్షల్ టిటో (యుగోస్లేవియా), గమాల్ అబ్దుల్ నాజర్ (ఈజిప్ట్), సుకర్ణో (ఇండోనేషియా), క్వామే ఎన్‌క్రుమా (ఘనా).
  • పంచశీల సూత్రాలు (1954): నెహ్రూ మరియు చైనా ప్రధాని చౌ ఎన్ లై మధ్య శాంతియుత సహజీవన సూత్రాలు.

C. పశ్చిమాసియా సంక్షోభాలు (West Asian Conflicts)

• ఇజ్రాయెల్ - పాలస్తీనా వివాదం:
  • జియోనిస్ట్ ఉద్యమం: యూదులకు ప్రత్యేక దేశం (ఇజ్రాయెల్) కోసం ఉద్యమం.
  • బాల్ఫోర్ ప్రకటన (1917): పాలస్తీనాలో యూదులకు స్వతంత్ర దేశం ఏర్పాటుకు బ్రిటన్ మద్దతు.
  • 1948: ఇజ్రాయెల్ దేశ ఆవిర్భావం.
  • ప్రధాన అరబ్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధాలు: 1948 యుద్ధం, 1956 సూయజ్ సంక్షోభం, 1967 ఆరు రోజుల యుద్ధం (గాజా, వెస్ట్ బ్యాంక్, గోలన్ హైట్స్ ఆక్రమణ), 1973 యోమ్ కిప్పూర్ యుద్ధం.
  • PLO (Palestine Liberation Organisation): 1964లో ఏర్పాటు, ప్రముఖ నాయకుడు యాసర్ అరాఫత్.
  • క్యాంప్ డేవిడ్ ఒప్పందం (1979): ఈజిప్ట్ మరియు ఇజ్రాయెల్ మధ్య శాంతి ఒప్పందం.

D. శాంతి ఉద్యమాలు (Peace Movements)

• అణ్వాయుధ వ్యతిరేక ఉద్యమాలు: CND (Campaign for Nuclear Disarmament) బ్రిటన్‌లో ప్రారంభమైంది. ప్రసిద్ధ శాంతి చిహ్నం (Peace Symbol) రూపొందించారు.
• వియత్నాం యుద్ధ వ్యతిరేక నిరసనలు (1960లు-70లు): అమెరికా దురాక్రమణను వ్యతిరేకిస్తూ అమెరికాలోనే విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు, పౌరులు భారీ నిరసనలు చేపట్టారు.
• పర్యావరణ ఉద్యమాలు: గ్రీన్‌పీస్ (Greenpeace - 1971), సైలెంట్ వ్యాలీ, చిప్కో ఉద్యమాలు.
• పౌర హక్కుల ఉద్యమం (USA): మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ జూనియర్ నేతృత్వంలో నల్లజాతీయుల సమాన హక్కుల పోరాటం.

E. సోవియట్ యూనియన్ విచ్ఛిన్నం (Collapse of USSR)

• మిఖాయిల్ గోర్బచేవ్ సంస్కరణలు (1985):
  1. గ్లాస్‌నోస్ట్ (Glasnost): బహిరంగ విధానం / భావవ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛ.
  2. పెరెస్ట్రోయికా (Perestroika): ఆర్థిక, రాజకీయ పునర్నిర్మాణం.
• బెర్లిన్ గోడ కూల్చివేత: 1989 (తూర్పు, పశ్చిమ జర్మనీల విలీనం 1990).
• 1991 డిసెంబర్: USSR అధికారికంగా విచ్ఛిన్నమై రష్యాతో సహా 15 స్వతంత్ర గణతంత్ర దేశాలుగా ఆవిర్భవించింది. దీంతో ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం ముగిసింది.

2. స్వతంత్ర భారతదేశం (Independent India)

A. మొదటి సాధారణ ఎన్నికలు (1951-52)

• ప్రధాన ఎన్నికల కమిషనర్ (CEC): సుకుమార్ సేన్.
• సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు (21 ఏళ్లు నిండిన వారికి, 61వ సవరణ 1988 ద్వారా 18 ఏళ్లకు తగ్గించారు).
• నిరక్షరాస్యుల సౌలభ్యం కోసం ఎన్నికల గుర్తుల (Symbols) విధానం, బ్యాలెట్ పెట్టెల విధానం ప్రవేశపెట్టారు. కాంగ్రెస్ భారీ మెజారిటీతో అధికారంలోకి వచ్చింది.

B. రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమిషన్ (SRC)

• పొట్టి శ్రీరాములు ఆమరణ నిరాహార దీక్ష (1952): 58 రోజుల దీక్ష తర్వాత అమరవీరుడయ్యారు.
• ఆంధ్ర రాష్ట్రం: 1953 అక్టోబర్ 1న కర్నూలు రాజధానిగా ఏర్పడిన మొదటి భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రం.
• SRC (ఫజల్ అలీ కమిషన్ - 1953): చైర్మన్: ఫజల్ అలీ; సభ్యులు: కె.ఎం. ఫణికర్, హెచ్.ఎన్. కుంజ్రూ.
• రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం (1956): 14 రాష్ట్రాలు, 6 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ఏర్పాటయ్యాయి (1956 నవంబర్ 1న ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆవిర్భావం).

C. పొరుగు దేశాలతో సంబంధాలు

• భారత్ - పాకిస్తాన్:
  • 1947-48: కాశ్మీర్ వివాదం.
  • 1965 యుద్ధం: తాష్కెంట్ ఒప్పందం (1966) - లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి & అయూబ్ ఖాన్.
  • 1971 యుద్ధం: బంగ్లాదేశ్ విముక్తి; సిమ్లా ఒప్పందం (1972) - ఇందిరా గాంధీ & జుల్ఫికర్ అలీ భుట్టో.
  • 1999: కార్గిల్ యుద్ధం (ఆపరేషన్ విజయ్).
• భారత్ - చైనా:
  • 1954: పంచశీల ఒప్పందం.
  • 1959: దలైలామాకు భారతదేశం ఆశ్రయం కల్పించడం.
  • 1962: భారత్-చైనా సరిహద్దు యుద్ధం (మెక్‌మహన్ రేఖ వివాదం).

D. ప్రాంతీయ ఉద్యమాలు & పార్టీల ఆవిర్భావం

• తమిళనాడులో హిందీ వ్యతిరేక ఉద్యమం, DMK ఎదుగుదల.
• పంజాబ్‌లో అకాలీదళ్ - ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్ తీర్మానం (1973), ఖలిస్తాన్ వేర్పాటువాదం (1984 ఆపరేషన్ బ్లూస్టార్).
• అస్సాంలో విద్యార్థి ఉద్యమం (AASU) – అస్సాం ఒప్పందం (1985), అసోం గణ పరిషత్ (AGP).
• ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 1982లో నందమూరి తారక రామారావు (NTR) ద్వారా తెలుగుదేశం పార్టీ (TDP) ఏర్పాటు (తెలుగువారి ఆత్మగౌరవ నినాదం).

E. ఎమర్జెన్సీ కాలం (1975 - 1977)

• కారణాలు: అలహాబాద్ హైకోర్టు తీర్పు (జస్టిస్ జగ్మోహన్‌లాల్ సిన్హా), జయప్రకాష్ నారాయణ్ (JP) ‘సంపూర్ణ విప్లవం’ పిలుపు, ఆర్థిక సంక్షోభం.
• 1975 జూన్ 25న అంతర్గత కల్లోలం కారణంతో ఆర్టికల్ 352 కింద ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వం అత్యవసర పరిస్థితి విధించింది.
• 42వ రాజ్యాంగ సవరణ (1976): "మినీ రాజ్యాంగం" అంటారు. పీఠికలో 'సామ్యవాద, లౌకిక, సమగ్రత' పదాలు చేర్చారు; ప్రాథమిక విధులు (Part IV-A) చేర్చారు.

F. సంకీర్ణ ప్రభుత్వాలు (Coalition Governments)

• 1977: మొదటి కాంగ్రెసేతర ప్రభుత్వం - జనతా పార్టీ (ప్రధాని: మొరార్జీ దేశాయ్).
• 1989: నేషనల్ ఫ్రంట్ ప్రభుత్వం (వి.పి. సింగ్).
• 1996: యునైటెడ్ ఫ్రంట్ (దేవెగౌడ, ఐ.కె. గుజ్రాల్).
• 1998 - 2004: NDA సంకీర్ణం (అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి).
• 2004 - 2014: UPA సంకీర్ణం (డా. మన్మోహన్ సింగ్).

G. మండల్ కమిషన్ (Mandal Commission)

• ఏర్పాటు (1979): మొరార్జీ దేశాయ్ ప్రభుత్వం బి.పి. మండల్ అధ్యక్షతన 2వ వెనుకబడిన తరగతుల కమిషన్ వేసింది.
• సిఫారసు: సామాజికంగా, విద్యాపరంగా వెనుకబడిన తరగతులకు (OBCs) ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో 27% రిజర్వేషన్లు.
• అమలు (1990): వి.పి. సింగ్ ప్రభుత్వం దీనిని ఆమోదించింది.
• ఇందిరా సాహ్ని వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసు (1992): సుప్రీంకోర్టు 27% రిజర్వేషన్‌ను సమర్థిస్తూ, మొత్తం రిజర్వేషన్లు 50% మించకూడదని తీర్పునిచ్చింది.

H. ఆర్థిక సరళీకరణ (Economic Liberalisation - 1991)

• నేపథ్యం: విదేశీ మారక ద్రవ్య నిల్వల సంక్షోభం, చెల్లింపుల సమతుల్యత (BoP) లోటు.
• రూపకర్తలు: పి.వి. నరసింహారావు (ప్రధాని), డా. మన్మోహన్ సింగ్ (ఆర్థిక మంత్రి).
• LPG విధానాలు:
  1. Liberalisation (సరళీకరణ): లైసెన్స్-పర్మిట్ రాజ్ రద్దు, వ్యాపార నిబంధనల సరళీకరణ.
  2. Privatisation (ప్రైవేటీకరణ): ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల వాటాల ఉపసంహరణ (Disinvestment).
  3. Globalisation (ప్రపంచీకరణ): భారత ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రపంచ మార్కెట్‌తో అనుసంధానించడం, దిగుమతి సుంకాల తగ్గింపు, FDIల ఆహ్వానం.

3. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమం (The Movement for the Formation of Telangana)

A. పెద్దమనుషుల ఒప్పందం (Gentlemen's Agreement - 1956 ఫిబ్రవరి 20)

• ప్రదేశం: ఢిల్లీలోని హైదరాబాద్ భవన్.
• పాల్గొన్నవారు (8 మంది):
  • తెలంగాణ ప్రాంతం: బూర్గుల రామకృష్ణారావు, కె.వి. రంగారెడ్డి, జె.వి. నరసింగరావు, డా. మర్రి చెన్నారెడ్డి.
  • ఆంధ్ర ప్రాంతం: బెజవాడ గోపాలరెడ్డి, నీలం సంజీవరెడ్డి, గౌతు లచ్చన్న, అల్లూరి సత్యనారాయణ రాజు.
• ప్రధాన రక్షణలు (14 అంశాలు): తెలంగాణ ప్రాంతీయ అభివృద్ధి మండలి (TRC) ఏర్పాటు, మిగులు నిధులు తెలంగాణకే ఖర్చు చేయడం, 1:2 నిష్పత్తిలో మంత్రివర్గం (ముఖ్యమంత్రి ఆంధ్రా అయితే ఉపముఖ్యమంత్రి తెలంగాణకు), స్థానిక ఉద్యోగాల్లో ముల్కీ నిబంధనలు (12 ఏళ్ల నివాస అర్హత).

B. తెలంగాణ డిమాండ్‌కు గల ప్రధాన కారణాలు

• పెద్దమనుషుల ఒప్పంద ఉల్లంఘనలు.
• నీటి కేటాయింపుల్లో వివక్ష (కృష్ణా, గోదావరి ప్రాజెక్టులు).
• మిగులు నిధుల మళ్లింపు.
• ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల నియామకాల్లో స్థానికేతరుల చొరబాటు (ముల్కీ నిబంధనల ఉల్లంఘన).
• భాష, యాస, సంస్కృతి, పండుగల పట్ల వివక్ష మరియు అవహేళన.

C. 1969 ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమం

• ఖమ్మం జిల్లా పాల్వంచలో రవీంద్రనాథ్ నిరాహార దీక్షతో ప్రారంభం.
• జీవో నెం. 36 (స్థానికేతరులను వెనక్కి పంపడం) జారీ.
• విద్యార్థులు, ఉద్యోగుల పోరాటం; 369 మందికి పైగా అమరులయ్యారు.
• TPS (తెలంగాణ ప్రజా సమితి): డా. మర్రి చెన్నారెడ్డి నేతృత్వంలో రాజకీయ ఉద్యమంగా రూపాంతరం.
• కేంద్ర ప్రభుత్వ పరిష్కార సూత్రాలు: అష్టసూత్ర పథకం (1969), పంచసూత్ర పథకం (1972), ఆరు సూత్రాల పథకం (1973 - 32వ రాజ్యాంగ సవరణ & ఆర్టికల్ 371-D ప్రవేశపెట్టడం, రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు 1975).

D. TRS ఆవిర్భావం (2001)

• తేదీ: 2001 ఏప్రిల్ 27న కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర రావు (KCR) నాయకత్వంలో హైదరాబాద్‌లోని 'జలదృశ్యం' వద్ద తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి (TRS) ఏర్పాటు.
• శాంతియుత, పార్లమెంటరీ పంథాలో తెలంగాణ సాధన ప్రధాన ధ్యేయం.

E. JACలు & వివిధ ఉద్యమ ఘట్టాలు

• TJAC (తెలంగాణ జాయింట్ యాక్షన్ కమిటీ): 2009 డిసెంబర్‌లో ఏర్పాటు (కన్వీనర్: ప్రొఫెసర్ కోదండరామ్). విద్యార్థి JAC, న్యాయవాదుల JAC, ఉపాధ్యాయ JAC, ఎంప్లాయీస్ JACలు కీలక పాత్ర పోషించాయి.
• కీలక ఘట్టాలు:
  • 2009 నవంబర్ 29: కేసీఆర్ ఆమరణ నిరాహార దీక్ష.
  • 2009 డిసెంబర్ 9: కేంద్ర హోంమంత్రి పి. చిదంబరం ద్వారా "తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు ప్రక్రియ ప్రారంభిస్తున్నాం" అనే చారిత్రక ప్రకటన.
  • శ్రీకృష్ణ కమిటీ (2010): 6 ప్రత్యామ్నాయాలను సమర్పించింది.
  • మిలియన్ మార్చ్: 2011 మార్చి 10 (ట్యాంక్‌బండ్).
  • సకల జనుల సమ్మె: 2011 సెప్టెంబర్-అక్టోబర్ (42 రోజుల పాటు జనజీవనం స్తంభన).
  • సాగరహారం: 2012 సెప్టెంబర్ 30.
  • సంసద్ యాత్ర, చలో అసెంబ్లీ, వంటా వార్పు, పల్లె పల్లె పట్టాల పైకి.

F. తెలంగాణ ఆవిర్భావం

• ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం 2014: లోక్‌సభలో ఫిబ్రవరి 18, రాజ్యసభలో ఫిబ్రవరి 20న ఆమోదం; రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ ముఖర్జీ మార్చి 1న ఆమోద ముద్ర.
• 2014 జూన్ 2న భారతదేశ 29వ రాష్ట్రంగా తెలంగాణ అధికారికంగా అవతరించింది.

4. విపత్తు నిర్వహణ (Disaster Management)

A. విపత్తుల రకాలు (Types of Disasters)

1. సహజ విపత్తులు (Natural Disasters): కరవు, వరదలు, తుఫానులు, భూకంపాలు, సునామీ, కొండచరియలు విరిగిపడటం.
2. మానవ ప్రేరిత విపత్తులు (Human-induced Disasters): పారిశ్రామిక ప్రమాదాలు, రసాయన/వాయు లీకేజీలు, అగ్ని ప్రమాదాలు, రోడ్డు/రైలు ప్రమాదాలు, అణు ప్రమాదాలు, ఉగ్రవాదం.

B. కరవు (Drought)

• సాధారణ వర్షపాతం కంటే తక్కువ వర్షపాతం నమోదు కావడం వల్ల ఏర్పడే పరిస్థితి.
• రకాలు:
  • వాతావరణ సంబంధ కరవు (Meteorological Drought): వర్షపాతం బాగా తగ్గడం.
  • జల సంబంధ కరవు (Hydrological Drought): నదులు, చెరువులు, భూగర్భ జలాలు అడుగంటడం.
  • వ్యవసాయ కరవు (Agricultural Drought): నేలలో తేమ తగ్గి పంటలు ఎండిపోవడం.
• తెలంగాణలో కరవు నివారణ చర్యలు: చెరువుల పునరుద్ధరణ (మిషన్ కాకతీయ), వాటర్‌షెడ్ అభివృద్ధి, బిందు/తుంపర సేద్యం (Micro Irrigation), ఇంకుడు గుంతల నిర్మాణం, కృష్ణా-గోదావరి నదీ జలాల ఎత్తిపోతల పథకాలు.

C. ప్రమాదాలు & మానవ ప్రేరిత విపత్తులు

• భోపాల్ గ్యాస్ దుర్ఘటన (1984 డిసెంబర్ 2-3): యూనియన్ కార్బైడ్ ఫ్యాక్టరీ నుండి వెలువడిన విషవాయువు - మిథైల్ ఐసోసైనేట్ (MIC).
• అణు ప్రమాదాలు: చెర్నోబిల్ (రష్యా/ఉక్రెయిన్ - 1986), ఫుకుషిమా (జపాన్ - 2011).
• రవాణా ప్రమాదాలు: అధిక వేగం, సిగ్నల్ జంపింగ్, భద్రతా ప్రమాణాలు పాటించకపోవడం వల్ల జరిగేవి.

D. ఉగ్రవాద ముప్పు (Threat of Terrorism)

• సమాజంలో భయోత్పాతాన్ని సృష్టించడానికి చేసే హింసాత్మక చర్యలు.
• ప్రధాన ఘటనలు: 2001 భారత పార్లమెంట్‌పై దాడి, 2008 ముంబై దాడులు (26/11), హైదరాబాద్‌లో గోకుల్ చాట్, లుంబినీ పార్క్ (2007), దిల్సుఖ్‌నగర్ (2013) బాంబు పేలుళ్లు.
• భద్రతా యంత్రాంగాలు:
  • NSG (National Security Guard): బ్లాక్ క్యాట్స్ కమాండోలు.
  • NIA (National Investigation Agency): ఉగ్రవాద కేసుల విచారణ సంస్థ.
  • గ్రేహౌండ్స్ & ఆక్టోపస్ (OCTOPUS): తెలంగాణ/ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లోని తీవ్రవాద, ఉగ్రవాద నిరోధక ప్రత్యేక బలగాలు.

E. విపత్తు నిర్వహణ చట్టం - 2005 (సంస్థాగత నిర్మాణం)

• NDMA (జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ ప్రాధికార సంస్థ): ఛైర్మన్ – ప్రధానమంత్రి.
• SDMA (రాష్ట్ర విపత్తు నిర్వహణ ప్రాధికార సంస్థ): ఛైర్మన్ – ముఖ్యమంత్రి.
• DDMA (జిల్లా విపత్తు నిర్వహణ ప్రాధికార సంస్థ): ఛైర్మన్ – జిల్లా కలెక్టర్.
• NDRF (National Disaster Response Force): విపత్తుల సమయంలో సహాయ చర్యలు అందించే ప్రత్యేక కేంద్ర బలగం.

5. ట్రాఫిక్ విద్య / రోడ్డు భద్రత (Traffic Education & Road Safety)

A. ట్రాఫిక్ సిగ్నల్స్ (Traffic Signals)

• ఎరుపు (Red): వాహనాన్ని పూర్తిగా నిలిపివేయాలి (Stop).
• పసుపు / అంబర్ (Yellow/Amber): ఆగడానికి సిద్ధంగా ఉండాలి / వేగం తగ్గించాలి (Caution / Get Ready).
• ఆకుపచ్చ (Green): మార్గం సురక్షితంగా ఉన్నప్పుడు ముందుకు సాగాలి (Go).
• మినుకుమినుకుమనే ఎరుపు (Flashing Red): వాహనాన్ని పూర్తిగా ఆపి, రోడ్డు క్లియర్‌గా ఉందో లేదో చూసి వెళ్లాలి.
• మినుకుమినుకుమనే పసుపు (Flashing Yellow): వేగం తగ్గించి, జాగ్రత్తగా గమనిస్తూ ముందుకు సాగాలి.

B. ట్రాఫిక్ సంకేతాలు (Traffic Signs - 3 రకాలు)

సంకేతం రకం	ఆకారం (Shape)	వివరణ / ఉదాహరణలు
1. తప్పనిసరి సంకేతాలు (Mandatory / Regulatory Signs)	వృత్తాకారం (Circular) (మినహాయింపు: 'STOP' అష్టభుజి-Octagon; 'GIVE WAY' తలక్రిందుల త్రిభుజం)	వీటిని ఉల్లంఘిస్తే చట్టరీత్యా నేరం. ఉదా: నో ఎంట్రీ, వన్ వే, వేగ పరిమితి (Speed Limit), కుడివైపు తిరగరాదు, హారన్ మోగించరాదు.
2. హెచ్చరిక సంకేతాలు (Cautionary / Warning Signs)	సమబాహు త్రిభుజం (Equilateral Triangle - పైకి చూపేది)	రాబోయే ప్రమాదాలు/రోడ్డు స్థితిగతుల గురించి ముందస్తు హెచ్చరిక. ఉదా: స్కూల్ జోన్, కుడి/ఎడమ మలుపు, ఇరుకైన వంతెన, లెవెల్ క్రాసింగ్, స్పీడ్ బ్రేకర్.
3. సమాచార సంకేతాలు (Informatory Signs)	దీర్ఘచతురస్రం లేదా చతురస్రం (Rectangular / Square)	ప్రయాణికులకు దిశలు, సౌకర్యాల సమాచారాన్ని ఇస్తాయి. ఉదా: పెట్రోల్ బంక్, ఆసుపత్రి, పార్కింగ్, విశ్రాంతి స్థలం.

C. వాహనం నడపడానికి అవసరమైన పత్రాలు (Necessary Documents)

1. డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ (DL): చెల్లుబాటు అయ్యే డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ (ప్రారంభంలో LLR - Learner's License 6 నెలలు చెల్లుతుంది).
2. రిజిస్ట్రేషన్ సర్టిఫికేట్ (RC): వాహన నమోదు పత్రం (RC Book / Smart Card).
3. వాహన బీమా పత్రం (Vehicle Insurance): కనీసం థర్డ్ పార్టీ ఇన్సూరెన్స్ తప్పనిసరి.
4. కాలుష్య నియంత్రణ పత్రం (PUC - Pollution Under Control Certificate): వాహనం పొగ స్థాయి నిబంధనల ప్రకారం ఉందని తెలిపే ధ్రువీకరణ పత్రం.
5. వాణిజ్య వాహనాలకు అదనంగా: ఫిట్‌నెస్ సర్టిఫికేట్ (FC), పర్మిట్ (Permit), రోడ్డు టాక్స్ రశీదు.

D. కీలక చట్టాలు & నిబంధనలు

• మోటారు వాహనాల చట్టం 1988 (2019 సవరణ చట్టం): ట్రాఫిక్ ఉల్లంఘనలకు జరిమానాలను భారీగా పెంచారు.
• గోల్డెన్ అవర్ (Golden Hour): రోడ్డు ప్రమాదం జరిగిన మొదటి 60 నిమిషాల సమయం. ఈ సమయంలో తక్షణ వైద్య సహాయం అందిస్తే బాధితుడి ప్రాణాలు కాపాడే అవకాశం ఎక్కువ.
• గుడ్ సమారిటన్ (Good Samaritan) చట్టం: ప్రమాదంలో గాయపడిన వారిని ఆసుపత్రికి చేర్చే సహాయకులను పోలీసులు వేధించకూడదు, ఎలాంటి క్రిమినల్/సివిల్ బాధ్యత ఉండదు.
• సీట్‌బెల్ట్ & హెల్మెట్ (ISI ముద్ర ఉన్నది): ప్రయాణీకుల భద్రతకు తప్పనిసరి.

• రక్తంలో ఆల్కహాల్ పరిమితి (BAC): 100 ml రక్తంలో 30 mg కంటే ఎక్కువ ఆల్కహాల్ ఉంటే డ్రంక్ అండ్ డ్రైవ్ కింద నేరం.

Practice Test 

https://guruvu.co.in/tet/political_system.php