సైకాలజీ వైయక్తిక భేదాలు (Individual Differences) నోట్స్ మరియు ఉచిత ప్రాక్టీస్ టెస్ట్

సైకాలజీలో వైయక్తిక భేదాలు (Individual Differences) అనేది TET (Teacher Eligibility Test) కి చాలా ముఖ్యమైన టాపిక్. పరీక్ష దృష్ట్యా అవసరమైన ప్రధాన భాగాలు, నిర్వచనాలు మరియు రకాలు కింద వివరంగా ఇవ్వబడ్డాయి

1. వైయక్తిక భేదాలు – భావన & నిర్వచనం

 * భావన: ఒకే వయస్సు లేదా ఒకే తరగతికి చెందిన ఇద్దరు వ్యక్తులు/విద్యార్థులు భౌతిక, మానసిక, సాంఘిక, ఉద్వేగ విషయాలలో ఒకేలా ఉండకపోవడాన్ని వైయక్తిక భేదాలు అంటారు.

 * సిరిల్ బర్ట్ (Cyril Burt) నిర్వచనం: "ఒకే వయస్సు కలిగిన పిల్లలలో కనిపించే శారీరక, మానసిక వైవిధ్యాలే వైయక్తిక భేదాలు."

 * సిల్వర్ మ్యాన్: వైయక్తిక భేదాలకు మూలకర్తగా ఫ్రాన్సిస్ గాల్టన్ (Francis Galton) ను భావిస్తారు. ఆయన రాసిన గ్రంథం 'Inquiries into Human Faculty and Its Development'.

2. వైయక్తిక భేదాల రకాలు

వైయక్తిక భేదాలు ప్రధానంగా రెండు రకాలు:

 * వ్యక్త్యంతర భేదాలు (Inter-Individual Differences):

   * ఇద్దరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది వ్యక్తుల నడుమ ఉండే వ్యత్యాసాలు.

   * ఉదాహరణ: "రాము" గణితంలో ప్రతిభావంతుడు, కానీ "సోము" చిత్రలేఖనంలో ప్రతిభావంతుడు.

 * వ్యక్త్యంతర్గత భేదాలు (Intra-Individual Differences):

   * ఒకే వ్యక్తిలోని వేర్వేరు సామర్థ్యాలు లేదా ప్రవర్తనల మధ్య ఉండే వ్యత్యాసాలు.

   * ఉదాహరణ: రాజు అనే విద్యార్థి సైన్స్ వ్యాసాల్లో మంచి మార్కులు సాధిస్తాడు, కానీ అదే రాజు ఆటల్లో వెనుకబడి ఉంటాడు.

3. వైయక్తిక భేదాలకు కారణాలు

వైయక్తిక భేదాలు ఏర్పడటానికి ప్రధానంగా రెండు అంశాలు కారణమవుతాయి:

 * వంశపారంపర్యత (Heredity): జన్యువుల ద్వారా తల్లిదండ్రుల నుండి లభించే శారీరక నిర్మాణం, బుద్ధికుశలత, రంగు మొదలైనవి.

 * పరిసరం (Environment): కుటుంబ వాతావరణం, పాఠశాల, సమాజం, ఆర్థిక మరియు సాంస్కృతిక పరిస్థితులు.

 * గమనిక: ప్రవర్తన / వికాసం = f(\text{వంశపారంపర్యత} \times \text{పరిసరం}).

4. వైయక్తిక భేదాలు వ్యక్తమయ్యే రంగాలు (Areas of Individual Differences)

| రంగం | వివరణ |

|---|---|

| శారీరక భేదాలు | ఎత్తు, బరువు, వర్ణం, జ్ఞానేంద్రియాల చురుకుదనం. |

| మానసిక / ప్రజ్ఞా భేదాలు | ప్రజ్ఞాపాటవాలు, ఆలోచనా శక్తి, సృజనాత్మకత (Creative thinking). |

| ఉద్వేగ భేదాలు | కోపం, భయం, అసూయ, సహనం వంటి ఉద్వేగాలను నియంత్రించుకునే సామర్థ్యం. |

| అభిరుచులు & వైఖరులు | విషయాల పట్ల ఉండే ఇష్టాయిష్టాలు మరియు దృక్పథాలు. |

| సహజ సామర్థ్యాలు (Aptitudes) | సంగీతం, చిత్రలేఖనం, మెకానికల్ లేదా సాంకేతిక నైపుణ్యాలు. |

5. ఉపాధ్యాయునికి వైయక్తిక భేదాల అవగాహన – బోధనా వ్యూహాలు (Educational Implications)

TET లో pedagogical ప్రశ్నలు తరచుగా దీని నుంచే వస్తాయి:

 * బోధనా పద్ధతుల ఎంపిక: తరగతిలోని మందబుద్ధులు, సగటు విద్యార్థులు, ప్రతిభావంతులకు అనుగుణంగా వైవిధ్యమైన బోధనా పద్ధతులు ఉపయోగించాలి.

 * వ్యాప్తి సూత్రం (Grouping): విద్యార్థుల సామర్థ్యాల ఆధారంగా సజాతీయ (Homogeneous) లేదా విజాతీయ (Heterogeneous) జట్లను ఏర్పాటు చేయడం.

 * వ్యక్తిగత బోధన (Individualized Instruction):

   * డాల్టన్ పథకం (Dalton Plan) - హెలెన్ పార్క్ హర్స్ట్

   * వినెట్కా ప్రణాళిక (Winnetka Plan) - కార్ల్ వాష్ బర్న్

   * కార్యక్రమ యుత బోధన (Programmed Learning) - బి.ఎఫ్. స్కిన్నర్

 * విద్యా విషయక మార్గదర్శకత్వం: ప్రతి విద్యార్థి అభిరుచి, సహజ సామర్థ్యాలను గుర్తించి తగిన కోర్సులు/రంగాలను సూచించడం.

Click here to write free practice Tests